Życie z cukrzycą

Cukrzyca a depresja i zmiany nastroju: kiedy i gdzie szukać pomocy?

10 listopada 2016

Zdjęcie autora
Olga Sterczewska
7 min read

Cukrzyca a depresja i zmiany nastroju to złożony problem, któremu warto bliżej się przyjrzeć. O ile zmiany nastroju zdarzają się każdemu i są zupełnie naturalną reakcją na wydarzenia życiowe, o tyle depresja jest już sytuacją wymagającą profesjonalnej pomocy. Jak jednak odróżnić zmiany nastroju od depresji? Problem zaczyna się wtedy, gdy negatywne zabarwienie stanu psychicznego staje się na tyle dotkliwe, że znacząco zakłóca codzienne funkcjonowanie. Trudności te są szczególnie wyraźne w przypadku osób chorych na cukrzycę, ponieważ wzajemne oddziaływania tej choroby i znaczącego pogorszenia się nastroju stanowią rodzaj błędnego koła.

[baner-diabdis color="white" utm="?dbmiejsce=blog&dbkampania=baner_white" title="Teraz program Diabdis już za 19,99 zł miesięcznie" content="Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, dietetyka i trenera personalnego" cta="Dowiedz się więcej"]

Czy kryzys emocjonalny utrudnia kontrolowanie cukrów?

Niestety, tak dzieje się bardzo często. Diabetyk obciążony kryzysem emocjonalnym ma większe problemy z przestrzeganiem zaleceń dotyczących leczenia, stosowania diety, samokontroli czy podejmowaniem aktywności fizycznej, co z kolei znajduje odzwierciedlenie w pogorszeniu wyników glikemii, a w efekcie wpływa na dalszy spadek nastroju[1]. Z tego względu lepiej nie lekceważyć znaczących zmian samopoczucia o negatywnym charakterze, ale zastanowić się, w jaki sposób sobie pomóc.

Zaburzenie nastroju czy już depresja?

Specjaliści wyróżniają kilka rodzajów zaburzeń nastroju o charakterze depresyjnym, a głównymi objawami każdego typu są lęk, obniżenie nastroju i apatia. Konkretna diagnoza zależy od występowania innych trudności, takich jak: spowolnienie działania, chroniczne zmęczenie, poczucie pustki, bezwartościowości, przytłoczenia wymaganiami i obowiązkami, utrata zainteresowań, problemy z koncentracją, obniżenie samooceny, brak nadziei na przyszłość, samooskarżanie, zaburzenia snu, łaknienia, zanik popędu seksualnego czy nawet myśli i próby samobójcze. Nie każdy objaw występuje w każdym przypadku. O depresji można mówić dopiero wtedy, gdy obniżenie nastroju trwa przynajmniej dwa tygodnie i towarzyszą mu inne z wymienionych objawów. Pojawiające się u większości z nas spadki samopoczucia, które mijają stosunkowo szybko, nie świadczą jeszcze o chorobie[2].

Cukrzyca a depresja: przyczyny

Negatywne zmiany nastroju zawsze mają swoje przyczyny. Zdarzają się sytuacje, które wywołują pewien rodzaj kryzysu u każdego człowieka, a u osób o określonych predyspozycjach wewnętrznych mogą prowadzić do stanów depresyjnych. Jeśli przeżywasz żałobę, doznałeś utraty wartości duchowych lub materialnych, doświadczasz przewlekłego stresu, lęku, sytuacji zagrożenia, możemy mieć do czynienia z zaburzeniami depresyjnymi o podłożu psychologicznym[3]. W takich przypadkach leczący może okazać się upływ czasu, zmiana warunków zewnętrznych, wsparcie bliskich osób czy też zadbanie o odpoczynek.

Istnieją jednak pewne czynniki, które zwiększają ryzyko zachorowania. Są nimi na przykład predyspozycje genetyczne. Do czynników sprzyjających rozwojowi choroby należą również zaburzenia hormonalne czy przyjmowanie niektórych leków, np. neuroleptyków, leków obniżających ciśnienie krwi, sterydowych, hormonalnych, przeciwgruźliczych, przeciwnowotworowych oraz nadużywanie alkoholu i innych środków uzależniających. Depresja może wystąpić także w przebiegu innych chorób, takich jak nowotwory, choroby wątroby, nerek, tarczycy i przytarczyc, łuszczyca, reumatoidalne zapalenie stawów, gruźlica, mononukleoza czy właśnie – cukrzyca.

Depresja u osób przewlekle chorych

Przyczyny zaburzeń nastroju w przypadku diabetyków można szukać również w samej specyfice choroby przewlekłej. Pojawienie się diagnozy generuje reakcję, którą specjaliści dzielą na cztery stadia. Pierwszym jest szok (człowiek czuje się oszołomiony i zagubiony), drugim spotkanie z chorobą (pojawiają się uczucia żalu, rozpaczy, beznadziejności). Po nich następuje stadium odwrotu (zaprzeczania chorobie) oraz ostatnie stadium przystosowania, kiedy tworzy się nastawienie umożliwiające zaakceptowanie choroby [4]. Nawet diabetycy, którzy od lat chorują, mogą doświadczać okresowych problemów z adaptacją związanych z przeciążeniem restrykcjami narzuconymi przez chorobę, lękiem przed powikłaniami lub też poczuciem nadodpowiedzialności za siebie i innych.

Cukrzyca a depresja: hiperglikemia i insulinooporność

Cukrzyca jest chorobą przewlekłą, która wiąże się z różnymi ograniczeniami w życiu diabetyka, stąd już od momentu rozpoznania może być przyczyną stresu, lęku czy stanów depresyjnych. Powiązania między cukrzycą a depresją są jednak głębsze i sięgają poziomu biologicznych zależności. Co więcej, współwystępowanie tych dwóch chorób może mieć charakter dwukierunkowy – chorowanie na cukrzycę zwiększa ryzyko depresji, a depresja zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 [5]. Badania pokazują, że aż jeden na czterech diabetyków ma objawy depresji wymagające leczenia [6]. Depresja najprawdopodobniej powoduje hiperglikemię [7] oraz ma związek z insulinoopornością [8]. Epizody hipoglikemii z kolei wywołują lęk, zniechęcenie, wyczerpanie zmaganiami z chorobą czy poczucie bezradności [9]. Co ważne, zmniejszenie nasilenia depresji powoduje poprawę kontroli glikemii i zwiększenie wrażliwości na insulinę. Z tego względu bardzo istotne jest, aby nie ignorować objawów depresyjnych i po zauważeniu zmian nastroju utrzymujących się dłużej niż dwa tygodnie skorzystać z pomocy specjalistów [10]. Niwelowanie objawów depresji ma wpływ na ogólne rokowania i zmniejsza ryzyko powikłań [11].

Pomocny kwestionariusz: skala depresji Becka

Dbanie o swoje zdrowie psychiczne jest równie ważne jak leczenie ciała, zwłaszcza że specjaliści nie mają już wątpliwości co do wzajemnych oddziaływań kondycji psychicznej i fizycznej. Z tego względu warto kontrolować swój stan, korzystając z dostępnych metod. Diagnozy problemów emocjonalnych dokonują oczywiście psycholodzy i psychiatrzy, lecz pierwszym krokiem może być np. wypełnienie testu, który pozwoli zdecydować, czy pomoc jest potrzebna oraz ewentualnie – jakiego rodzaju. Kwestionariusz jest tylko narzędziem pomocniczym i nie zastąpi wizyty u specjalisty.

Czy dotyczy Cię depresja przy cukrzycy? Kwestionariusz znajduje się tutaj.

Gdzie znaleźć pomoc?

Najszybciej i najłatwiej można umówić się na wizytę w gabinecie prywatnym, jednak istnieją również drogi uzyskania bezpłatnej pomocy, np. w poradniach zdrowia psychicznego czy ośrodkach interwencji kryzysowej. Bez skierowania w ramach świadczeń NFZ można umówić się na wizytę do lekarza psychiatry, który z kolei może wystawić skierowanie do psychologa czy psychoterapeuty na diagnostykę psychologiczną, porady psychologiczne, psychoterapię indywidualną lub grupową. Osoby, które wolałyby zacząć od spotkania z psychologiem, mogą również poprosić o skierowanie lekarza rodzinnego lub innego specjalistę.

W sytuacjach trudnych każdy potrzebuje wsparcia innych osób. Idealnym rozwiązaniem jest możliwość uzyskania pomocy najbliższej rodziny lub przyjaciół, jednak nie zawsze jest na to szansa. Część z nas ma obawy przed powierzeniem swoich problemów znajomym, czy to ze względu na wstyd, lęk przed oceną, czy też z powodu braku zrozumienia z ich strony. W takich sytuacjach można pomyśleć również o skorzystaniu z telefonów zaufania. Rozmowa z nieznaną, empatyczną i przygotowaną do tego osobą pomoże poradzić sobie w trudnych chwilach, a jeśli korzystasz z pomocy psychologa czy psychiatry sprawdzi się jako wsparcie między wizytami. Poniżej ogólnodostępne numery telefonów, pod którymi można uzyskać szybką pomoc:


Antydepresyjny Telefon
Forum Przeciw Depresji

tel. 22 594 91 00

czynny w każdą środę i czwartek od 17.00 do 19.00
koszt połączenia jak na numer stacjonarny
wg taryfy Twojego operatora telefonicznego

———————————————————————————–

ITAKA – antydepresyjny telefon zaufania

tel. 22 654 40 41

czynny w poniedziałki od 17.00 do 20.00

———————————————————————————–

Infolinia przeznaczona dla osób
z problemami psychicznymi lub ich rodzin
(pod patronatem PTP)

tel. 22 885 84 83

czynna od poniedziałku do piątku
w godzinach od 11.00 do 19.00

———————————————————————————-

Telefon Zaufania dla Osób Dorosłych
w Kryzysie Emocjonalnym

116 123

Czynny od poniedziałku do piątku od godz. 14.00-22.00 (połączenie bezpłatne)

———————————————————————————-

Ośrodek Interwencji Kryzysowej
– pomoc psychiatryczno-pedagogiczna

tel. 22 855 44 32

Ośrodek Interwencji Kryzysowej

tel. 22 837 55 59 (czynny całą dobę)

———————————————————————————-

Telefony zaufania to dobry sposób na szybką konsultację. Alternatywą jest szukanie pomocy w swoim mieście zamieszkania. Mapa takich punktów znajduje się tutaj. Jeśli w swoim miejscu zamieszania nie znajdziesz punktu, w którym zostanie udzielona Ci pomoc, skontaktuj się z darmowym programem Diabdis telefonicznie lub poprzez stronę internetową, klikając w LINK.

Cukrzyca a depresja: pomoc psychologa w programie Diabdis

Jesteś pacjentem programu Diabdis? Pamiętaj, że w naszym zespole jest również psycholog, z którym możesz porozmawiać lub wymienić wiadomości dotyczące Twoich problemów czy wątpliwości. Depresja przy cukrzycy to złożony problem, którego lepiej nie ignorować. Nie lekceważ też zmian nastroju przy cukrzycy. Nie wahaj się poprosić o pomoc, jeśli jej potrzebujesz!

[baner-diabdis color="white" utm="?dbmiejsce=blog&dbkampania=baner_white" title="Teraz program Diabdis już za 19,99 zł miesięcznie" content="Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, dietetyka i trenera personalnego" cta="Dowiedz się więcej"]

Oceń ten artykuł:
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek

[1] K. Chabros, A. Milczarczyk, E. Franek, Cukrzyca a zaburzenia psychiczne, “Lekarz” 2010, nr 10-11, s. 46-53

[2] A. Augustynek, Psychopatologia człowieka doroslego, Warszawa 2015

[3] http://online.synapsis.pl/Slowniczek/Depresje-psychogenne.html

[4] J. Szymczak, Zaburzenia psychiczne chorego somatycznie, [w] Psychologia w medycynie [red.] Borys B., Majkowicz M., Gdansk 2006, s. 370

[5] E.Freedland, Depression is a risk factor the development of type 2 diabetes, „Diabetes Spectrum „, 2004, nr 17, s. 150-152

[6] J. Anderson, K.E. Freedland, R.E. Clouse i inni, The prevelance of comorbid depression in adults with diabetes: a meta analysis, „Diabetes Care”, 2001, nr. 24, s. 1069-1078

[7] J. Lustman, R. E. Clouse, P. S. Ciechanowski i inni, Depression-related hyperglycemia in type 1 diabetes: a medational approach, „Psychosom Med”, 2005, nr. 67, s.195-199

[8] Okamura,A. Tashiro, A. Utumi i inni, Insulin resistance In patients with depression and its changes during the clinical course of depression: minima model analysis, „Metab Clin Exp”, 2000, nr 49, s.1255-1260

[9] Pietrzykowska, D. Zozulińska, B. Wierusz-Wysocka, Jakość życia chorych na cukrzycę, “Polski Merkuriusz Lekarski”, 2007, nr 136,, s. 311-314

[10] Chabros, A. Milczarczyk, E. Franek, Cukrzyca a zaburzenia psychiczne, “Lekarz”, 2010, nr 10-11, s. 46-53

[11] J. Lustman, K. E. Freedland, L. S. Griffit L.S i inni, Fluoxetine for depression in diabetes: a randomized, double blind, placebo-controlled trial, „Diabetes Care”, 2000, nr 23, s. 618-623

Zdjęcie autora
Olga Sterczewska |

Psycholog i edukator, Diabdis Jestem psychologiem, socjoterapeutą, psychoterapeutą w trakcie szkolenia w Krakowskim Centrum Psychodynamicznym. Obecnie pracuję jako edukator programu Diabdis i specjalizuję się w pracy psychologicznej z diabetykami.

zobacz także