Aktualności

Cynk – pierwiastek o szczególnym znaczeniu dla diabetyków

27 grudnia 2019

Zdjęcie autora
Diabdis
5 min read

Cukrzyca typu 2 staje się coraz poważniejszym problemem zdrowotnym na świecie, a jej leczenie pochlania coraz większe koszty. Choć mechanizm powstawania cukrzycy jest znany – prowadzi do niej przede wszystkim nieprawidłowa masa ciała i związana z nią insulinooporność – nadal nie są znane sposoby na zahamowanie rozwoju choroby. Cały czas też trwają próby  opracowania nowych wytycznych w terapii cukrzycy. Wiele tropów kieruje uwagę naukowców w stronę cynku. U diabetyków stężenie tego pierwiastka często jest za niskie, a on sam jest w organizmie ściśle powiązany z insuliną.

Cynk to pierwiastek, który odgrywa bardzo dużą rolę w regulowaniu gospodarki węglowodanowej. Bierze on udział w syntezie, krystalizacji, magazynowaniu, wydzielaniu oraz działaniu insuliny. Stężenie cynku w komórkach β wysp trzustkowych jest większe niż w pozostałych komórkach organizmu. Cynk ma też silne właściwości antyoksydacyjne – chroni komórki przed stresem oksydacyjnym, czyli spowalnia proces ich starzenia się; a w przypadku diabetyków – proces rozwoju przewlekłych powikłań.

Niedobory cynku coraz częściej wiązane są z takimi schorzeniami jak cukrzyca, otyłość i nowotwory.

Cynk a insulina

W stanie przedcukrzycowym oraz na początkowym etapie rozwoju cukrzycy typu 2 pacjent ma własną insulinę, ale z powodu małej wrażliwości tkanek na ten hormon, nie działa ona prawidłowo. Obecnie po diagnozie cukrzycy pacjenci otrzymują metforminę, która uwrażliwia komórki na działanie insuliny. Poszukiwane są jednak inne możliwości przezwyciężenia insulinooporności, bazujące na poprawie wydzielania i działania własnej insuliny. Insulina jest syntetyzowana w komórkach β trzustki, początkowo w formie nieaktywnej, jako preproinsulina, następnie jest przetwarzana do proinsuliny oraz insuliny. Proinsulina jest magazynowana w komórkach β, gdzie wiąże się z jonami cynku. Wiązanie to jest fundamentalne dla dalszego przekształcania się proinsuliny w insulinę. Zbyt niskie stężenie cynku, jako pierwiastka, który bierze udział w procesie wydzielania i magazynowania insuliny, może ten proces utrudniać.

Wyniki badań wskazują na związek niskiego stężenia cynku z:

  • zaburzeniami wydzielania insuliny przez komórki β trzustki;
  • zmniejszoną wrażliwością tkanek obwodowych na insulinę;
  • zwiększonym poziomem markerów stanu zapalnego;

Cynk a stan przedcukrzycowy

Szereg badań potwierdziło, że u pacjentów z cukrzycą oraz stanem przedcukrzycowym stężenie cynku we krwi jest niższe niż u osób zdrowych. Stan przedcukrzycowy jest sygnałem ostrzegawczym, że organizm przestaje radzić sobie z metabolizmem glukozy. Teoretycznie na tym etapie można jeszcze powstrzymać rozwój cukrzycy typu 2., poprzez zmianę sposobu odżywiania i bardziej aktywny tryb życia. W praktyce większości pacjentów się to nie udaje. Okazuje się jednak, że pomocy w zatrzymywaniu progresji zaburzeń węglowodanowych może być cynk.

Potwierdza to zrandomizowane badanie kliniczne, w którym wzięło udział 200 pacjentów ze stanem przedcukrzycowym i niedoborem cynku. Zostali oni podzieleni na dwie grupy – kontrolną oraz przyjmującą cynk w dawce 20 mg/dobę przez 12 miesięcy. Badanie ukończyło 138 pacjentów (73 podawano cynk, 65 – placebo). W grupie kontrolnej cukrzyca rozwinęła się u 25% pacjentów vs 11% w grupie przyjmującej cynk. W badaniu oceniano stężenie glukozy na czczo oraz po obciążeniu glukozą. W grupie przyjmującej cynk uzyskano obniżenie obydwu tych parametrów, natomiast w grupie przyjmującej placebo nie nastąpiła poprawa tolerancji glukozy. Planowane są kolejne badania nad cynkiem, aby potwierdzić jego znaczenie w zapobieganiu rozwojowi cukrzycy typu 2.

Z uwagi na znaczącą rolę cynku w procesie syntezy i magazynowania insuliny, niedobór tego pierwiastka może pogłębiać zaburzenia gospodarki węglowodanowej.  

Cynk a przewlekłe powikłania cukrzycy

Długotrwała cukrzyca znacząco zwiększa ryzyko rozwoju powikłań w obrębie małych i dużych naczyń krwionośnych. W przypadku powikłań makronaczyniowych – chorób układu sercowo-naczyniowego, kluczowe znaczenie ma utrzymywanie prawidłowego profilu lipidowego. Niskie stężenie cholesterolu, szczególnie jego frakcji LDL – tzw. „złego” cholesterolu, zmniejsza ryzyko sercowo-naczyniowe, które u chorych na cukrzycę typu 2 zawsze jest wyższe niż u osób bez cukrzycy. Przeprowadzone badania wskazują na poprawę profilu lipidowego w grupach przyjmujących cynk, co przekłada się na zmniejszenie cholesterolu całkowitego oraz trójglicerydów, przy braku wpływu na frakcję „dobrego” cholesterolu HDL.

Inne badania potwierdzają korzystną rolę cynku w zapobieganiu powikłaniom mikronaczyniowym u diabetyków. Obserwowano wpływ cynku i melatoniny na przebieg cukrzycowej choroby nerek. Przyjmowanie obydwu antyoksydantów skutkowało zmniejszeniem nasilenia albuminurii o 24% w ciągu miesiąca i o 37% w ciągu 90 dni. W połączeniu z metforminą zmniejszenie albuminurii o 36% widoczne było już w ciągu pierwszych 30 dni terapii i utrzymywało się na podobnym poziomie. Zmniejszenia albuminurii nie obserwowano natomiast w grupie leczonej samą metforminą.
Zaobserwowano również, że niedobory cynku są większe wśród pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej niż u pozostałych diabetyków. Badania kliniczne wykazały, że suplementacja cynku przyspiesza gojenie się ran u pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej. Stosowanie preparatów cynku w dawce 50 mg/dobę powodowało zmniejszenie owrzodzenia, zmniejszenie się stężenia CRP oraz poprawę parametrów gospodarki węglowodanowej.

Cynk nie jest jeszcze uwzględniony w oficjalnych zaleceniach towarzystw naukowych, jako mikroelement, który powinien być regularnie stosowany w celu prewencji cukrzycy typu 2 oraz rozwoju jej powikłań. Przeprowadzane badania coraz bardziej jednak potwierdzają, że jest to pierwiastek o kluczowym znaczeniu dla diabetyków. Jeśli dotychczasowe obserwacje potwierdzą się w kolejnych badaniach, cynk zapewne znajdzie swoje miejsce w zaleceniach terapeutycznych.

Oceń ten artykuł:
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek

zobacz także