Życie z cukrzycą

Diagnostyka zaburzeń gospodarki węglowodanowej

20 października 2020

Zdjęcie autora
Diabdis
4 min read

Zaburzenia gospodarki węglowodanowej to grupa schorzeń, które dotykają liczny odsetek naszego społeczeństwa. Duża część osób ignoruje pierwsze objawy rozwijających się problemów, a przecież nieleczone, mogą doprowadzić do poważnego i trwałego pogorszenia stanu zdrowia. Wbrew pozorom, insulinooporność czy stan przedcukrzycowy dotyczą także ludzi młodych. W dzisiejszym artykule przedstawiamy podstawowe badania, które wykonuje się w celu kontroli funkcjonowania gospodarki węglowodanowej.

Zaburzenia gospodarki węglowodanowej to nie tylko cukrzyca!

Schorzenia związane z zachwianą gospodarką glukozowo-insulinową zaliczane są już do chorób cywilizacyjnych. Szacuje się, że do 2030 roku aż 10% populacji Polski będzie cierpiało z powodu cukrzycy typu 2. Jest to jedno z najbardziej znanych zaburzeń metabolicznych, jednak nie jedyne! Do najczęściej występujących zaburzeń gospodarki węglowodanowej zalicza się:

  • insulinooporność – stan ten charakteryzuje się zmniejszeniem wrażliwości tkanek organizmu na działanie insuliny i jest bezpośrednio związany z otyłością i rozwojem cukrzycy typu 2;
  • stan przedcukrzycowy – zaburzenie to obejmuje nieprawidłowe wartości stężenia glukozy na czczo i/lub nieprawidłową tolerancję glukozy. Stan przedcukrzycowy jest sygnałem ostrzegawczym, który poprzedza pojawienie się cukrzycy typu 2;
  • cukrzycę – jest to ogólna nazwa chorób charakteryzujących się występowaniem podwyższonego stężenia glukozy we krwi wynikającego z zaburzeń wydzielania lub działania insuliny. Najczęstszą postacią jest cukrzyca typu 2, która zazwyczaj wywołana jest przez czynniki środowiskowe i narastającą insulinooporność. Znacznie rzadsza jest cukrzyca typu 1, związana ze zniszczeniem komórek beta trzustki na drodze procesu autoimmunologicznego.

Diagnostyka zaburzeń gospodarki węglowodanowej

Podstawowe badania mające na celu wykrycie metabolizmu węglowodanów skupiają się głównie pomiarze stężenia glukozy lub insuliny we krwi. Są to badania nieinwazyjne, choć wymagają pobrania niewielkiej ilości krwi. Pomiary glikemii wykonywane są w każdej przychodni zdrowia, z kolei doustny test tolerancji glukozy (OGTT)  wykonują wybrane laboratoria diagnostyczne.

Badanie glikemii na czczo

Jest to rzetelne badanie szeroko wykorzystywane w diagnostyce zarówno stanu przedcukrzycowego, jak i samej cukrzycy. Polega na dokładnym pomiarze stężenia glukozy zawartej we krwi żylnej. Należy się na nie zgłosić na czczo, czyli 8-14 godzin po ostatnim posiłku.

Wynik:

  • 70-99 mg/dl – oznacza normę;
  • 100-125 mg/dl – wskazuje na nieprawidłową glikemię na czczo;
  • 126 mg/dl i powyżej – gdy powtarza się w dwóch niezależnych pomiarach, świadczy o obecnej cukrzycy.

Badanie glikemii przygodnej

Przez wiele osób badanie to traktowane jest jako bardziej przystępne, ponieważ może być wykonywane o dowolnej porze dnia. Nie jest jednak tak dokładne jak pomiar glikemii na czczo, ponieważ aby podejść do badania glikemii przygodnej nie trzeba być na czczo. Badanie to służy głównie do rozpoznawania istniejącej cukrzycy – można ją stwierdzić, gdy stężenie cukru we krwi jest równe lub przekracza 200 mg/dl, przy czym konieczne jest jednoczesne stwierdzenie co najmniej jednego objawu hiperglikemii (takiego jak wzmożone pragnienie czy częste oddawanie moczu).

OGTT – doustny test tolerancji glukozy

W przypadku, gdy pomiar glikemii na czczo wskazuje na obecne zaburzenia gospodarki węglowodanowej, często zleca się dodatkowo doustny test tolerancji glukozy. Badanie to polega na doustnym podaniu określonej ilości glukozy (75 gramów) i obserwowaniu reakcji organizmu – przede wszystkim tempa stabilizacji stężenia cukru we krwi.

Badanie to jest nieco czasochłonne, ponieważ trwa 2 godziny. Na początku mierzy się wyjściowe stężenie glukozy na czczo, po czym pacjent wypija roztwór cukru. Kolejny pomiar następuje po 2 godzinach spoczynku. W teście OGTT stosuje się następujące normy:

  • poniżej 140 mg/dl – prawidłowa tolerancja glukozy;
  • 140-199 mg/dl – nieprawidłowa tolerancja glukozy;
  • 200 mg/dl i powyżej – cukrzyca.

Kiedy warto udać się na badania gospodarki węglowodanowej?

Badanie glikemii na czczo powinno być wykonywane w ramach profilaktyki co najmniej raz w ciągu 3 lat u osób powyżej 45. roku życia. Wyjątkiem od tego są osoby z grup ryzyka, które powinny wykonywać to badanie co roku. Szczególnie zagrożone rozwojem cukrzycy są osoby:

  • z nadwagą lub otyłością;
  • z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku cukrzycy;
  • mało aktywnie fizycznie;
  • z nadciśnieniem tętniczym;
  • z hiperlipidemią, czyli podwyższonym stężeniem cholesterolu lub trójglicerydów;
  • u których w poprzednim badaniu wykryto nieprawidłową glikemię na czczo lub nieprawidłową tolerancję glukozy;
  • ze stwierdzoną chorobą układu sercowo-naczyniowego;
  • kobiety z przebytą cukrzycą ciężarnych;
  • kobiety, które urodziły dziecko ważące powyżej 4 kg;
  • kobiety dotknięte zespołem policystycznych jajników (PCOS).

Ponadto, do wykonania glikemii na czczo lub glikemii przygodnej powinny skłonić objawy, które mogą wskazywać na utrzymującą się hiperglikemię. Zalicza się do nich przede wszystkim:

  • wielomocz, czyli częste oddawanie moczu;
  • wzmożone pragnienie;
  • zmniejszenie masy ciała, które nie jest związane ze zmianą diety;
  • osłabienie.
Oceń ten artykuł:
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek

zobacz także