Życie z cukrzycą

Hipoglikemia: przyczyny, objawy i leczenie.

6 listopada 2018

Zdjęcie autora
Małgorzata Duda
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek
9 min read

Hipoglikemia (inaczej niedocukrzenie) to zbyt niski poziom cukru we krwi. Niedocukrzenie jest sytuacją, która może się zdarzyć każdemu diabetykowi i jest uważana za powikłanie cukrzycy. Co możemy zrobić, żeby nie dopuścić do wystąpienia tego zjawiska? Jak szybko rozpoznać hipoglikemię oraz jak reagować, gdy już nam się przydarzy? Najważniejsze informacje o przyczynach i objawach hipoglikemii oraz jej leczeniu znajdziecie w artykule.

Teraz program Diabdis już za 49,99 zł miesięcznie

Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, dietetyka i trenera personalnego

Czym jest hipoglikemia?

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego z 2016 roku hipoglikemią nazywamy obniżenie stężenia glukozy we krwi poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l), niezależnie od tego, czy towarzyszą temu charakterystyczne objawy, czy też nie.

hipoglikemia na glukometrze

Występowanie stanów hipoglikemicznych oraz ich ciężkość jest związana z typem cukrzycy, sposobem jej leczenia oraz świadomością i poziomem wyedukowania cukrzyka. Szczególnie istotna w nadchodzącej hipoglikemii jest umiejętność rozpoznawania objawów i wczesnego reagowania w takiej sytuacji.

Objawy hipoglikemii: po czym rozpoznać niedocukrzenie?

Objawy, które zapowiadają hipoglikemię są bardzo różne, często pojawiają się nagle, ale mogą też występować stopniowo. Ich kolejność uzależniona jest od tego, jakie mechanizmy obronne nasz organizm uruchamia. Najczęściej występujące symptomy to:

objawy hipoglikemii

Objawy niedocukrzenia zależą od stężenia glukozy we krwi, a wdrażane postępowanie uzależnione jest od ciężkości hipoglikemii. Więcej informacji na ten temat znajdziecie w dalszej części artykułu.

Objawy hipoglikemii: co jeszcze warto wiedzieć?

Objawy hipoglikemii mogą pojawić się dopiero przy znacznie niższych wartościach poziomu glukozy we krwi. Sytuacja taka jest częsta zwłaszcza u osób chorujących od wielu lat na cukrzycę typu 1. Stan ten jest niebezpieczny, gdyż chory długo nie odczuwa żadnych niepokojących objawów, które mogłyby uświadomić hipoglikemię i nie podejmuje żadnych działań zapobiegawczych. Objawy hipoglikemii mogą też wystąpić przy wyższych wartościach glikemii (> 100 mg/dl). Dzieje się tak, gdy dochodzi do ich szybkiego obniżenia (np. w wyniku wstrzyknięcia dużej dawki insuliny z powodu hiperglikemii).

Przyczyny hipoglikemii: jak uniknąć niedocukrzenia?

Jeśli jesteśmy w stanie rozpoznać, co wywołuje hipoglikemię, możemy podjąć odpowiednie kroki, aby nie doprowadzić do takiej sytuacji. Z pewnością warto zwrócić uwagę na takie potencjalne przyczyny jak:

  • niedostosowana dawka insuliny lub leku hipoglikemizującego do aktualnego poziomu cukru we krwi (zbyt duża lub źle rozłożona dawka insuliny, nieprawidłowe miejsce wstrzyknięcia, przedawkowanie leków doustnych, błąd pomiaru glukometru, zbyt duża przerwa między wstrzyknięciem a spożytym posiłkiem),
  • błędy w odżywianiu (pominięty lub zbyt mały posiłek),
  • zbyt duży, nagły wysiłek fizyczny, bez wcześniejszego przygotowania – bez zapewnienia dodatkowej porcji węglowodanów,
  • spożycie alkoholu, narkotyków (etanol może wywołać hipoglikemię nawet po 36 godzinach od wypicia),
  • dążenie do szybkiej normalizacji wartości hemoglobiny glikowanej (HbA1c),
  • nagła redukcja masy ciała.

Poniższa infografika odpowiada na pytanie jakie są przyczyny hipoglikemii.
przyczyny hipoglikemii
Czy wiesz, że Twoje nastawienie psychiczne i reagowanie na ma duży wpływ na to, jak radzisz sobie z cukrzycą? Przeczytaj artykuł psychologa i dowiedz się, jak reagować na hipoglikemię i hiperglikemię.

Czy można nie zauważyć niedocukrzenia? Nieświadoma hipoglikemia.

Tak zwana nieświadomość hipoglikemii, określana jako nieodczuwanie patologicznie niskich (< 70 mg/dl, tj. < 3,9 mmol/l) wartości glikemii, jest traktowana jako powikłanie nadmiernie często występujących epizodów spadków cukru. U osób, które jej doświadczają, pierwszym symptomem niedocukrzenia może być już utrata świadomości. Nieświadomość hipoglikemii jest poważnym przeciwwskazaniem do prowadzenia samochodu, obsługi maszyn, uprawiania sportu. Najczęściej dotyczy osób z wieloletnią cukrzycą powikłaną neuropatią układu autonomicznego.

Lekka, umiarkowana i ciężka hipoglikemia: jak sobie radzić?

Niedocukrzenie jest stanem, w którym konieczna jest właściwa reakcja. Ignorowanie go może prowadzić do niebezpiecznych sytuacji. Jak się zachować podczas epizodu hipoglikemii? Wiele zależy od tego, jaki jest stopień nasilenia niedocukrzenia. W skrajnym przypadku potrzebne jest wsparcie ze strony innych osób.

RODZAJ HIPOGLIKEMII CHARAKTERYSTYKA, OBJAWY POSTĘPOWANIE
Lekka/Łagodna Przy wartościach rzędu 50-70 mg/dl występuje uczucie głodu, osłabienie, ból głowy, niepokój, drżenie rąk.

Osoba chora najczęściej czuje objawy spadku glikemii i może samodzielnie opanować sytuację.

Po skontrolowaniu poziomu glikemii na glukometrze chory powinien natychmiast spożyć szybko wchłanialne węglowodany

10-20 g glukozy (np. w płynie lub tabletkach) lub sacharozę – dwie/trzy kostki cukru, słodka herbata (ok. 150 ml). Zaprzestać na czas ustąpienia objawów dotychczasowej aktywności fizycznej/pracy.

Cukrzyk stosujący CPWI powinen natychmiast przerwać podawanie insuliny w pompie (wyłączyć ją). Zawsze należy oznaczyć glikemię po 10-15 minutach, aby upewnić się, że działania były skuteczne, a poziom glikemii wzrasta, (reguła 15/15). Jeśli wartość glikemii się podnosi należy spożyć węglowodany złożone, włączyć pompę.

UWAGA !!!

Nie należy spożywać batoników, czekolady, ponieważ obecny w nich tłuszcz spowoduje, że cukier zawarty w pokarmie będzie się wchłaniał znacznie dłużej.

Umiarkowana/Średnia Wartości ok. 30-50 mg/dl dają objawy takie jak: wzmożona potliwość, kołatanie serca, lęk, ból brzucha, zaburzenia zachowania. Postępowanie jak w hipoglikemii lekkiej.

Dodatkowo osobie chorej należy pomóc w spożyciu doustnie słodkiego produktu. Wynika to z tego, że występujące objawy mogą utrudnić racjonalne działanie oraz uniemożliwić szybką reakcję.

Ciężka W przypadku braku reakcji chorego, czy otoczenia na hipoglikemię średnią – stan się pogłębia. Poziom glukozy we krwi jest bardzo niski i zaczyna go brakować w mózgu.

Obniżenie glikemii do wartości 20-30 mg/dl z reguły prowadzi do dezorientacji, utraty przytomności, ataku drgawek, rozwoju śpiączki hipoglikemicznej, doprowadzając do stanu bezpośredniego zagrożenia życia a nawet do śmierci chorego.

W sytuacji takiej mówimy o zjawisku neuroglikopenii.

Chory jest często nieprzytomny. Nie należy podawać na siłę nic słodkiego do ust, ponieważ grozi to zachłyśnięciem.

Należy podać w formie zastrzyku preparat glukagonu. Może być on aplikowany podskórnie lub domięśniowo. Skuteczna dawka glukagonu u osoby dorosłej w stanie niedocukrzenia to 1 mg, u dzieci < 6. r.ż. 0,5 mg.  Należy monitorować poziom glikemii na glukometrze oraz wezwać pogotowie ratunkowe. Konieczne jest włączenie leczenia szpitalnego.

Po przebytym głębokim niedocukrzeniu należy zmodyfikować dotychczasowe postępowanie farmakologiczne i niefarmakologiczne oraz zwielokrotnić kontrolę glikemii na glukometrze.

 

Hipoglikemia leczenie: szybka pomoc w awaryjnej sytuacji

Na rynku istnieje kilka produktów, które szybko pomogą przy ciężkiej hipoglikemii.

GlucaGen 1mg HypoKit – to gotowy zestaw do jednorazowego podania w przypadku silnej hipoglikemii (najczęściej z utratą przytomności). Glukagon powoduje uwolnienie glukozy magazynowanej w wątrobie i w krótkim czasie podwyższa jej poziom we krwi. Działa skutecznie zarówno po podaniu domięśniowym jak i  podskórnym, zwiększając glikemię w ciągu 8-10 minut. Glukagon można wstrzyknąć w pośladek, ramię lub udo. Lek ten zawsze powinien być przy osobie chorującej na cukrzycę.

Nocna hipoglikemia: jak ją rozpoznać i jak zapobiegać?

Do hipoglikemii może dojść także w nocy. Najczęściej w wyniku intensywnego wysiłku w ciągu dnia lub spożycia kolacji ubogiej w odpowiednią porcję węglowodanów. Diabetycy często przesypiają hipoglikemię i nie zdają sobie sprawy z jej wystąpienia. Jedynymi objawami mogą być silne pocenie się w trakcie snu, poranne bóle głowy, zmęczenie i złe samopoczucie.

Jak możemy sobie pomóc w takiej sytuacji? Przede wszystkim warto zaplanować wtedy pomiar poziomu cukru w nocy między godziną 3.00 a 4.00. Jeżeli będzie on niższy niż 70 mg/dl pomoże nam spożycie dodatkowej porcji węglowodanów.  Dalsze dawkowanie insuliny warto skonsultować w trakcie zaplanowanej wizyty u lekarza w celu wprowadzenia modyfikacji w terapii.

nocna hipoglikemia

Czy nocna hipoglikemia może wywołać poranną hiperglikemię? Zjawisko Somogyi.

Może zdarzyć się też sytuacja, gdy po nocnym niedocukrzeniu rano budzimy się z wysokim poziomem cukru. Taki rodzaj nocnego efektu odbicia nosi nazwę „zjawiska Somogyi’a”. Wynika ono z wydzielania przez organizm hormonów kontrregulacyjnych – hiperglikemizujących, które pobudzają wątrobę do uwalniania zapasów glukozy zgromadzonych w postaci glikogenu. Wspomniane hormony dają sygnał, żeby „uruchomić rezerwy”. Poziom glukozy rośnie, co możemy zaobserwować mierząc cukier glukometrem bezpośrednio po przebudzeniu.

Ciekawostką jest fakt, że przez lata kwestionowano istnienie tego zjawiska. Dzisiaj wiadomo już, że przynajmniej u osób dorosłych, rzeczywiście nic takiego się nie dzieje. Z najnowszych badań wynika, że nie mamy takiego potencjału wydzielania hormonów kontrregulujących, które mogłyby w odpowiedzi na hipoglikemię doprowadzić do hiperglikemii. Dr hab. n. med. Tomasz Klupa pisze w swoim artykule, że  co najwyżej dzięki nim możemy przejść z hipoglikemii ciężkiej do hipoglikemii umiarkowanej, bądź z hipoglikemii umiarkowanej do normoglikemii [7].

A przyczyn porannej hiperglikemii należy doszukiwać się w:

  • zbyt obfitym, późno spożytym posiłku,
  • dojadaniu w nocy,
  • zmianie zapotrzebowania na insulinę związanej z drugą fazą cyklu miesięcznego,
  • nasilającym się efektem brzasku, głównie w okresie dojrzewania,
  • nieprawidłowej dawce insuliny długodziałającej lub nieprawidłowo ustawionej bazie w pompie,
  • nieprawidłowo działającym wkłuciu zestawu infuzyjnego pompy,
  • zatrzymaniu pompy na wiele godzin w nocy [7].

Przeczytaj także inny artykuł o cukrzycy:


O Diabdis

Diabdis to program opieki i wsparcia dla cukrzyków. W Diabdis czeka na Ciebie osobisty opiekun cukrzycowy, który będzie Ci towarzyszył i wspierał Twoje wysiłki w przejęciu kontroli nad cukrzycą. Do Twojej dyspozycji pozostaje także cały zespół specjalistów, nie tylko edukator, który odpowie na wszelkie pytania związane z cukrzycą, które przyjdą Ci do głowy, ale także grono ekspertów, którzy będą Cię wspierać: dietetyk, psycholog, trener personalny oraz lekarz diabetolog.

Teraz program Diabdis już za 49,99 zł miesięcznie

Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, dietetyka i trenera personalnego

Zapisz

Zapisz

  1. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2016, Diabetologia Kliniczna, tom 5, suplement A.
  2. Polska Federacja Edukacji w Diabetologii.: Zalecenia w opiece diabetologicznej, Warszawa 2016, 14-16.
  3. Szewczyk A.: Pielęgniarstwo diabetologiczne, PZWL, Warszawa 2014, 115-126.
  4. Szypowska A., Lipka M. i inni: Mam cukrzycę typu 1. Poradnik dla pacjenta i jego rodziny, Warszawa 2015, Edycja 3.
  5. Dilis P.: Hipoglikemia i jej aspekty, Analiza przypadków w pielęgniarstwie i położnictwie, PZWL, Warszawa 2015, 45-47.
  6. Kuczerowski R.: Hiperglikemia i hipoglikemia w cukrzycy typu 2 w pytaniach i odpowiedziach , Pielęgniarka diabetologiczna 2014, 12, 41-44.
  7. Klupa T.: Hipoglikemia w cukrzycy typu 1 co się zmieniło, co warto wiedzieć? , Pielęgniarka diabetologiczna 2014, 12, 53-55.
  8. www.mojacukrzyca.org
Zdjęcie autora
Małgorzata Duda |

Edukator diabetologiczny, Diabdis Przez 7 lat pracowałam w Szpitalu Klinicznym z dziećmi chorującymi na cukrzycę. Wtedy zdobyłam największe doświadczenie z zakresu diabetologii. Specjalizuje się w temacie pomp insulinowych, sensorów, a także rozwiązaniach technologicznych dla diabetyków.

zobacz także