Życie z cukrzycą

Kwasica ketonowa: objawy, przyczyny i postępowanie

30 sierpnia 2017

Zdjęcie autora
Małgorzata Duda
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek
7 min read

Cukrzyca, niezależnie od tego, z jakiej przyczyny na nią chorujemy, niesie za sobą ryzyko poważnych następstw. Mogą się one rozwijać w krótkim czasie (wówczas nazywamy je powikłaniami ostrymi), albo powstawać bardzo powoli (wtedy mamy do czynienia z powikłaniami przewlekłymi).

Teraz program Diabdis już za 49,99 zł miesięcznie

Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, dietetyka i trenera personalnego

Takie powikłania mogą być spowodowane zaniedbaniami samokontroli lub brakiem wystarczającej wiedzy chorego na temat cukrzycy. Z tego względu trzeba robić wszystko, żeby wiedzieć jak najwięcej o swojej chorobie. Należy pamiętać, że nawet krótka przerwa w samokontroli i dopuszczanie do hiperglikemii mogą nasilić występowanie powikłań, zarówno ostrych, jak i przewlekłych, a także je przyspieszyć.

Czym jest kwasica ketonowa?

Jeśli odczuwasz objawy hiperglikemii, natychmiast zbadaj poziom cukru i działaj! Podwyższone stężenie cukru pozbawia tkanki ciała wody, serce pracuje szybciej niż zwykle, oddech staje się płytki i przyspieszony, występują wymioty – takie objawy mogą sygnalizować wystąpienie kwasicy ketonowej, a w jej następstwie – nawet śpiączki. To stan bezpośredniego zagrożenia życia, dlatego istotne jest poznanie objawów kwasicy ketonowej, sposobów postępowania i metod leczenia.

Kwasica ketonowa to jedno z najostrzejszych powikłań cukrzycy. To rodzaj zaburzenia metabolicznego spowodowanego wysokim stężeniem glukozy we krwi (hiperglikemii), które prowadzi do nadmiernej produkcji ciał ketonowych (substancji kwaśnych w organizmie).

Mówiąc prościej, niedobór insuliny powoduje brak dopływu glukozy do komórek. Te, pozbawione energii z glukozy, zaczynają spalać tłuszcz. W konsekwencji komórki wytwarzają duże ilości ketonów i acetonu, które zakwaszają organizm. Po pewnym czasie możliwości naprawcze organizmu wyczerpują się, co prowadzi do wystąpienia kwasicy ketonowej [2]. Ten rodzaj ostrego powikłania rozwija się w ciągu kilku godzin i częściej występuje w przebiegu cukrzycy typu 1 niż typu 2, dotyczy więc zazwyczaj młodych pacjentów.

Kwasica ketonowa – mechanizm rozwoju

Kwasica ketonowa

 

Przyczyny kwasicy i śpiączki ketonowej (wg wytycznych PTD):

  • przerwanie insulinoterapii lub popełnianie błędów, np. obliczanie dawki insuliny na oko;
  • zbyt późne rozpoznanie cukrzycy typu 1;
  • nadużywanie alkoholu;
  • ostre stany zapalne (np. zakażenia bakteryjne, wirusowe, grzybicze);
  • ciąża;
  • inne[1].

Ryzyko kwasicy ketonowej wzrasta, jeśli:

  • nie sprawdzasz stężenia glukozy we krwi, nie reagujesz lub niewłaściwie reagujesz na przedłużającą się hiperglikemię;
  • nagle, np. w wyniku choroby, zwiększyło się zapotrzebowanie na insulinę;
  • masz źle wyrównaną cukrzycę (wysokie wartości hemoglobiny glikowanej);
  • intensywnie ćwiczysz w czasie hiperglikemii, nieodpowiednio dawkując przy tym insulinę [2].

Objawy kwasicy ketonowej:

  • ból brzucha (przede wszystkim u dzieci);
  • ból głowy;
  • osłabienie, zmęczenie;
  • pogłębiony, przyspieszony oddech (tzw. oddech Kussmaula);
  • zapach acetonu z ust i w moczu (podobny do zapachu zgniłych jabłek lub zmywacza do paznokci);
  • zaburzenia świadomości.

Objawy kwasicy ketonowej mogą być zbliżone do objawów zatrucia lub infekcji przewodu pokarmowego. Przy utrzymującym się przez dłuższy czas podwyższonym stężeniu glukozy we krwi, zwłaszcza jeśli wystąpią wymioty, należy sprawdzić obecność acetonu w moczu lub poziom ketonów we krwi za pomocą specjalnych pasków.

Związki ketonowe należy oznaczać:

  • podczas ostrego stanu chorobowego np. przeziębienia, grypy, zakażenia lub innej choroby;
  • zawsze gdy źle się czujesz;
  • gdy glikemia przez ponad 4 godziny utrzymuje się powyżej 250 mg/dl, przy glikemii powyżej 300 mg/dl oraz kiedy wynik oznaczonego stężenia glukozy przekroczy wartość ustaloną przez lekarza;
  • w przypadku silnego stresu (np. w domu, w szkole, w pracy lub na wakacjach);
  • zawsze przy wysokich rannych cukrach;
  • regularnie w czasie ciąży oraz w sytuacjach, w których jest to zalecane przez lekarza.

Porównanie wyników oznaczeń związków ketonowych we krwi i w moczu

Związki ketonowe we  krwi (mmol/l) Związki ketonowe w  moczu
0-0.5 Brak (-) – ślad
0.6-1.0 Ślad (-) niskie (+)
1.1-1.5 Średnie (++) – wysokie
1.5-3.0 Wysokie (++)

Kiedy wyniki pomiaru stężenia ciał ketonowych (acetonu) we krwi są wyższe niż 1,5 mmol/l, a poziom stężenia glukozy we krwi przekracza 300 mg/dl, może to oznaczać wystąpienie cukrzycowej kwasicy ketonowej. Należy pamiętać, że nie każdy wzrost stężenia glukozy we krwi musi prowadzić do kwasicy ketonowej. Dodatkowa dawka korekcyjna insuliny zwykle powoduje powrót glikemii do prawidłowych wartości. Niemniej utrzymywanie się glikemii > 240-250 mg/dl (14 mmo/l) przez kilka godzin może doprowadzić do rozwoju kwasicy ketonowej.[3]

Postępowanie w przypadku początkowych objawów kwasicy w domu:

  • przyjmij podwójną dawkę insuliny korekcyjnej przy pomocy pena;
  • pij wodę z cytryną. Jeśli występuje silny odruch wymiotny, pij powoli, po łyżeczce, z 2-3 minutowymi przerwami. Cytryna działa odkwaszająco. Warto też kupić w aptece płyn do doustnego nawadniania, który wyrównuje poziomy jonów w organizmie;
  • wstrzymaj się od spożywania posiłków do momentu wyrównania stężenia glukozy we krwi;
  • zmierz stężenie glukozy po 1,5–2 godzinach (tyle czasu zwykle potrzeba, by insulina zaczęła działać i obniżyła glikemię);
  • jeśli po ok. 2 godzinach stężenie glukozy nadal jest powyżej normy, przyjmij kolejną dawkę korekcyjną insuliny i dużo pij. Następny pomiar cukru wykonaj za 2 godziny;
  • kontynuuj leczenie aż do uzyskania prawidłowej glikemii. Dopiero wtedy, gdy unormujesz stężenie glukozy, możesz sobie pozwolić na posiłek;
  • uwaga: nie należy podawać dawek korekcyjnych insuliny częściej niż co 2 godziny.

W przypadku leczenia za pomocą pompy insulinowej należy wykonywać korekty przy użyciu pena, podając dwa razy większą dawkę niż ta, którą zwykle podajesz jako korektę. Przyjmij analog szybkodziałający, ten sam, który masz w pompie. Następnie zmień cały osprzęt do pompy: wkłucie i dren, łącznie ze strzykawką. Istotne jest, żeby zaprogramować w czasowej zmianie bazy 200% insuliny na 4 godziny.

Dopiero wtedy, gdy już znormalizujesz stężenie glukozy, możesz zjeść posiłek i podać insulinę. Przy stosowaniu pompy kwasica ketonowa rozwija się bardzo szybko. Wystarczy brak dopływu insuliny przez kilka godzin (np. w wyniku niedrożności wkłucia), żeby w moczu pojawiły się glukoza i aceton.

Tylko początkowe objawy zakwaszenia organizmu można próbować wyrównać w warunkach domowych. Niestety kwasica ketonowa często wymaga szybkiej hospitalizacji. Konieczne jest wtedy dożylne podanie płynów (nawodnienie), insuliny oraz intensywne monitorowanie parametrów życiowych i poziomu elektrolitów.

Wskazania do hospitalizacji:

  • uporczywe wymioty uniemożliwiające przyjmowanie płynów;
  • brak poprawy po 4 godzinach od rozpoczęcia leczenia;
  • pogłębiony, przyspieszony oddech;
  • choroba utrudniająca unormowanie stężenia glukozy;
  • zaburzenia świadomości / śpiączka;
  • młody wiek [2].

Powikłania kwasicy ketonowej

Wystąpienie kwasicy ketonowej może wiązać się z bezpośrednim zagrożeniem życia. Najcięższym (chociaż rzadkim) powikłaniem może być obrzęk mózgu, częściej występujący u dzieci. Ponadto mogą wystąpić wstrząs hipowolemiczny, a także ostra niewydolność nerek [1].


O Diabdis

Diabdis to program opieki i wsparcia dla cukrzyków. W Diabdis czeka na Ciebie osobisty opiekun cukrzycowy, który będzie Ci towarzyszył i wspierał Twoje wysiłki w przejęciu kontroli nad cukrzycą. Do Twojej dyspozycji pozostaje także cały zespół specjalistów, nie tylko edukator, który odpowie na wszelkie pytania związane z cukrzycą, które przyjdą Ci do głowy, ale także grono ekspertów, którzy będą Cię wspierać: dietetyk, psycholog, trener personalny oraz lekarz diabetolog.

  1. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2017, „Diabetologia Praktyczna”, tom 3, suplement A.
  2. Szypowska A. i inni, Mam cukrzycę typu 1. Poradnik dla pacjenta i jego rodziny, edycja 4, Warszawa 2017.
  3. Hanas R., Cukrzyca typu  u dzieci, młodzieży i dorosłych, FEZ, Warszawa 2010.
  4. http://cukrzycapolska.pl/.
Zdjęcie autora
Małgorzata Duda |

Edukator diabetologiczny, Diabdis Przez 7 lat pracowałam w Szpitalu Klinicznym z dziećmi chorującymi na cukrzycę. Wtedy zdobyłam największe doświadczenie z zakresu diabetologii. Specjalizuje się w temacie pomp insulinowych, sensorów, a także rozwiązaniach technologicznych dla diabetyków.

zobacz także