Życie z cukrzycą

Kwasica mleczanowa: przyczyny, objawy i leczenie

20 września 2017

Zdjęcie autora
Małgorzata Duda
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek
5 min read

W przeciwieństwie do kwasicy ketonowej, kwasica mleczanowa nie jest powikłaniem specyficznym dla tej choroby. Występuje niezmiernie rzadko, jednak charakteryzuje się znacznie większą śmiertelnością, sięgającą nawet 50% (dane historyczne).

Teraz program Diabdis już za 49,99 zł miesięcznie

Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, dietetyka i trenera personalnego

Do kwasicy mleczanowej dochodzi, kiedy nagromadzenie się kwasu mlekowego we krwi wzrasta powyżej normy, czyli powyżej 5 mmol/l. Kwas mlekowy to związek powstający w mięśniach podczas ich pracy, a konkretnie w procesie tzw. beztlenowej glikolizy, czyli spalania glukozy, która jest głównym źródłem energii dla pracujących mięśni, w warunkach niedoboru tlenu.

Przyczyny według wytycznych PTD:

  • typ A powstaje w następstwie wstrząsu kardiogennego, ciężkiego krwawienia, wstrząsu septycznego, ostrej i przewlekłej niewydolności oddechowej (nie jest charakterystyczny dla cukrzycy), ale ¾ chorych na cukrzycę umiera z powodu problemów sercowo-naczyniowych, zatem zespół ten może się zdarzyć w przebiegu cukrzycy;
  • typ B kwasicy pojawia się z przyczyn innych niż niedotlenienie. Występuje u pacjentów chorych na cukrzycę, ze schorzeniami wątroby, chorobami rozrostowymi, po zażyciu alkoholu etylowego, biguanidów, salicylanów i alkoholu metylowego [1].

Kwasica mleczanowa w cukrzycy rozwija się głównie w typie 2 jako następstwo leczenia biguanidami przy nieuwzględnieniu przeciwwskazań – głównie niewydolności nerek oraz stanów hipoksemii tkankowej (miażdżyca, zaawansowane choroby płuc).

Stosowanie nowszego biguanidu (metforminy) stwarza już niewielkie ryzyko kwasicy mleczanowej, a przy stosowaniu się do zaleceń lekarza ryzyko to jest praktycznie żadne. Ostatnie doniesienia mówią, że ten lek jest bezpieczny nawet przy niewydolności serca. To ważna informacja, ponieważ metformina jest lekiem stosowanym u otyłych pacjentów z cukrzycą typu 2, a takich chorych jest większość.

W cukrzycy typu 1, zwłaszcza powikłanej mikroangiopatią i niewydolnością nerek, kwasica mleczanowa występuje jako powikłanie ciężkiej kwasicy ketonowej przebiegającej z dużym odwodnieniem i hipotonią (wstrząsem). Chorzy na cukrzycę mogą zapobiegać kwasicy mleczanowej dzięki profilaktyce, czyli przede wszystkim prawidłowej samokontroli. Duże znaczenie ma także szybkie rozpoznanie kwasicy.

Kwasica mleczanowa – objawy:

Nie istnieje ogólny zestaw objawów jednoznacznie wskazujących na wystąpienie kwasicy tego rodzaju. Najczęściej obserwuje się jednak występujące nagle, w ciągu kilku godzin:

  • objawy ze strony układu pokarmowego – nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunkę;
  • objawy ze strony układu oddechowego – duszności, przyśpieszony i pogłębiony oddech – tzw. oddech kwasiczy (oddech Kussmaula);
  • hipotermię (obniżenie temperatury ciała);
  • niskie ciśnienie;
  • skąpomocz;
  • objawy odwodnienia (m.in. uczucie silnego pragnienia, obniżone ciśnienie tętnicze, suchość w ustach, bóle głowy);
  • zaburzenia świadomości, majaczenie, senność.

Jeśli nie zostanie podjęte odpowiednie leczenie, może dojść do rozwoju tzw. śpiączki mleczanowej.

Badania laboratoryjne i diagnoza kwasicy mleczanowej:

W przypadku podejrzenia kwasicy mleczanowej przeprowadza się badania krwi. Stwierdza się obniżenie pH krwi (< 7,30), zwiększenie stężenia mleczanów w osoczu (> 5 mmol/l), lukę anionową (różnicę między stężeniem sodu a sumą stężeń chloru i wodorowęglanów: > 16 mmol/l), obniżone stężenie wodorowęglanów (< 10 mmol/l) i zwiększenie stężenia potasu. Nie zmienia się za to stężenie sodu i glukozy we krwi (choć w niektórych przypadkach glikemia może być umiarkowanie podwyższona). Jeśli podejrzewa się, że przyczyną kwasicy może być metformina, należy oznaczyć w surowicy także stężenie kreatyniny.

Leczenie kwasicy mleczanowej

Chory z kwasicą mleczanową wymaga natychmiastowego nadzoru i leczenia w warunkach szpitalnych.

Zasady postępowania według PTD:

  • leczenie przeciwwstrząsowe – odpowiednie nawodnienie, umiarkowane podawanie leków obkurczających naczynia obwodowe;
  • przeciwdziałanie hipoksemii (niedoborowi tlenu we krwi) i hipoksji (niedoborowi tlenu w tkankach) poprzez podawanie tlenu i ewentualnie wspomaganie oddychania;
  • wlew glukozy i insuliny pod kontrolą glikemii w celu zahamowania dalszego wytwarzania kwasu mlekowego;
  • alkalizacja, czyli zobojętnienie kwaśnego pH krwi za pomocą wodorowęglanu sodu (podaje się go dożylnie);
  • w uzasadnionych przypadkach konieczne jest leczenie nerkozastępcze – hemodializa (w celu usunięcie kwasu mlekowego, a tym samym wyrównania równowagi kwasowo-zasadowej i zaburzeń elektrolitowych) [1].

Ze względu na ciężki przebieg kwasicy mleczanowej i niekorzystne rokowania bardzo duże znaczenie ma profilaktyka. Składają się na nią edukacja chorych na cukrzycę, prawidłowa samokontrola, dokładne przestrzeganie zaleceń stosowania leków, odpowiednio wczesne reagowanie i zapewnienie kompleksowej opieki w przypadku wystąpienia chorób wywołujących kwasicę mleczanową, a często także rutynowe kontrole stężenia kwasu mlekowego we krwi.


O Diabdis

Diabdis to program opieki i wsparcia dla cukrzyków. W Diabdis czeka na Ciebie osobisty opiekun cukrzycowy, który będzie Ci towarzyszył i wspierał Twoje wysiłki w przejęciu kontroli nad cukrzycą. Do Twojej dyspozycji pozostaje także cały zespół specjalistów, nie tylko edukator, który odpowie na wszelkie pytania związane z cukrzycą, które przyjdą Ci do głowy, ale także grono ekspertów, którzy będą Cię wspierać: dietetyk, psycholog, trener personalny oraz lekarz diabetolog.

Teraz program Diabdis już za 49,99 zł miesięcznie

Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, dietetyka i trenera personalnego

  1. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2017, „Diabetologia Praktyczna”, tom 3, suplement A.
  2. Wierusz-Wysocka B., Zozulińska-Ziółkiewicz D., Postępowanie w stanach nagłych i szczególnych u chorych na cukrzycę, „Via Medica”, Gdańsk 2009.
  3. http://cukrzycapolska.pl/
  4. http://diabetologiaonline.pl
Zdjęcie autora
Małgorzata Duda |

Edukator diabetologiczny, Diabdis Przez 7 lat pracowałam w Szpitalu Klinicznym z dziećmi chorującymi na cukrzycę. Wtedy zdobyłam największe doświadczenie z zakresu diabetologii. Specjalizuje się w temacie pomp insulinowych, sensorów, a także rozwiązaniach technologicznych dla diabetyków.

zobacz także