Aktualności

Metformina – co warto o niej wiedzieć?

8 kwietnia 2019

Zdjęcie autora
Diabdis
4 min read

Metformina stosowana jest w leczeniu cukrzycy od lat 50. ubiegłego wieku i nic nie wskazuje na to, by jej rola miała się skończyć. Wręcz przeciwnie, pojawiają się nowe doniesienia mówiące o tym, że jest to lek o korzystnym działania nie tylko na poziom cukru we krwi, ale skuteczny też w walce z nowotworami i starzeniem się organizmu. Czy metformina okaże się pierwszym lekiem przeciwstarzeniowym jeszcze nie wiadomo. Pewne jest natomiast, że jest tanim i skutecznym preparatem hipoglikemizującym, od którego zwykle zaczyna się leczenie cukrzycy typu 2.

Metformina to tzw. lek z wybory w przypadku stwierdzenia cukrzycy typu 2., czyli zaburzeń tolerancji glukozy wynikających z insulinooporności. Jej działanie polega na uwrażliwianiu tkanek na własną insuliną, którą diabetycy w pierwszym stadium rozwoju cukrzycy typu 2 produkują, często w bardzo dużych ilościach.

Metformina poprawia insulinowrażliwość, dzięki temu, że zmniejsza wątrobową syntezę glukozy i zwiększenie jej zużycie przez tkanki obwodowe (mięśnie i komórki wątroby). Co ważne dla diabetyków – obniża nieco poziom triglicerydów i cholesterolu, czyli chroni przed częstymi w tej grupie chorobami układu krążenia. W połączeniu z dietą opartą na węglowodanach złożonych i z umiarkowaną aktywnością fizyczną przyczynia się do unormowania poziomów cukru we krwi.

  • Ciekawostka

    Metformina jest przedstawicielem leków obniżających glikemię tzw. starej generacji (obok pochodnych sulfonylomocznika, akarbozy, pioglitazownu). Jednak w odróżnieniu od wymienionych preparatów, nie daje ona skutków ubocznych w postaci hipoglikemii i przyrostu masy ciała.

Metformina nie przyczynia się do zwiększonego wydzielania insuliny, a jedynie do lepszego jej wykorzystywania. Zmniejszając insulinooporność sprawia, że trzustka może wydzielać mniej hormonu, co jest korzystne dla masy ciała (insulina to hormon anaboliczny, jej duże stężenie w organizmie sprzyja przyrostowi tkanki tłuszczowej).

Rola metforminy w leczeniu cukrzycy

W pierwszym etapie leczenia cukrzycy typu 2., metformina jest stosowana jako samodzielny lek (monoterapia); z czasem  dokłada się do niej inne leki obniżające glikemie z innych grup terapeutycznych, czyli o innym sposobie działania. Konieczność intensyfikowania leczenia wynika z tego, że cukrzyca typu 2 ma charakter postępujący, nawet bardzo dobrze kontrolowana rozwija się w kierunku choroby wymagającej insulinoterapii. Inaczej mówiąc na pierwszym etapie leczenia cukrzycy typu 2 jest metformina, na ostatnim insulina, a w środku – terapie skojarzone, czyli połączenie metforminy z: lekami inkretynowymi, flozynami, podchodnymi solfonylomocznika lub akarbozą. Metformina jest na tyle cennym lekiem, że się z niej nie rezygnuje na żadnym etapie leczenia, często jest ona stosowana także przy insulinoterapii, bo uwrażliwiając tkanki na działanie insuliny sprawia, że można jej wstrzykiwać mniej.

Działania niepożądane metforminy

Wszystkie leki obniżające poziom cukru we krwi mogą powodować nieprzyjemne dolegliwości ze strony układu pokarmowego tj.: nudności, wymioty, biegunkę, bóle brzucha i utratę apetytu. Do rzadziej występujących działań niepożądanych przy leczeniu metforminą zalicza się zaburzenia smaku, zmiany skórne (rumień, świąd, pokrzywka), natomiast najrzadszym, choć jednocześnie najbardziej niebezpiecznym skutkiem terapii może być kwasica mleczanowa. To dlatego leczenie zaczyna się zwykle od małych dawek, a następnie stopniowo przyzwyczaja organizm do dawek docelowych – w ten sposób ogranicza się ryzyko działań niepożądanych.

Metformina a poziom witaminy B12

Poza skutkami ubocznymi dotyczącymi przewodu pokarmowego, niepożądanym efektem leczenia metforminą może być niedobór witaminy B12. Metformina podawana przez długi czas lub w wysokich dawkach ogranicza jelitową absorpcję witaminy B12, ponieważ hamuje wydzielanie tzw. czynnika wewnętrznego, odpowiedzialnego za przenoszenie tej witaminy z przewodu pokarmowego do krwiobiegu. W efekcie, kiedy zapasy witaminy B12 wyczerpią się, dochodzi do jej niedoboru. Do najbardziej charakterystycznych symptomów niedoboru należą ciągłe zmęczenie, problemy z koncentracją oraz drętwienie, pieczenie lub uczucie ucisku w nogach. Do poważniejszych objawów znacznego niedoboru witaminy B12 zalicza się depresję, demencją i schizofrenię. Witamina B12 jest bardzo ważna dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Odpowiada także za eliminację szkodliwego dla zdrowia, ubocznego produktu przemiany materii – homocysteiny. Nadmiar homocysteiny sprzyja gromadzeniu się blaszek miażdżycowych, które zmniejszając światło żył i tętnic mogą doprowadzić do zawału lub udaru. Stąd pacjenci długotrwale leczeni metforminą, powinni mieć kontrolowany poziom witaminy B12 i w razie konieczności uzupełniać jej niedobory.

Oceń ten artykuł:
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek

zobacz także