Życie z cukrzycą

Neuropatia obwodowa – jak ją rozpoznać?

24 maja 2019

Zdjęcie autora
Diabdis
4 min read

Neuropatia cukrzycowa to patologiczne zmiany we włóknach nerwowych powodowane niedostatecznie kontrolowaną glikemią. Ta prosta definicja nie oddaje w pełni złożonego charakteru tego problemu. Dopiero kiedy uświadomimy sobie, że układ nerwowy odpowiada m.in. za krążenie krwi, oddychanie, poruszanie się oraz odbieranie bodźców ze świata zewnętrznego zrozumiemy, jak różnorodne i poważne konsekwencje mogą mieć uszkodzenia włókien nerwowych w przebiegu cukrzycy.

Neuropatia to jedno z najczęściej występujących powikłań mikronaczyniowych u diabetyków. Ciężko jednak o rzetelne statystyki odnośnie występowania tego problemu, ponieważ u znacznej części pacjentów pozostaje on niezdiagnozowany. Jeśli objawy neuropatii nie są bardzo nasilone (okresowe bóle kończyn dolnych o niewielkim nasileniu) lub są wstydliwe (zaburzenia erekcji, suchość pochwy), często nie są zgłaszane lekarzowi.

Rodzaje neuropatii:

Neuropatię cukrzycową dzieli się na:

  • Neuropatię (polineuropatię) obwodową (inne określenia: dystalna, bólowo, czuciowo-ruchowa);
  • Neuropatię autonomiczną (inaczej wegetatywną).

Podział ten wynika z umiejscowienia patologicznych zmian, czyli tego, które włókna nerwowe zostały uszkodzone przez hiperglikemię. Układ nerwowy człowieka tworzą, oprócz mózgu, nerwy somatyczne i autonomiczne. Układ nerwowy somatyczny  odpowiada za łączność ze światem zewnętrznym. Dzięki  nim odczuwamy m.in. dotyk, temperaturę, ból. Uszkodzenia tych nerwów prowadzą do rozwoju neuropatii obwodowej. Z kolei zadaniem nerwów układu wegetatywnego jest kontrolowanie przemiany materii oraz działania narządów wewnętrznych, jak serce, pęcherz moczowy, jelita – jeśli są uszkodzone mówimy o neuropatii autonomicznej.

Jak powstaje i objawia się neuropatia obwodowa

Główną przyczyną neuropatii obwodowej jest niedostatecznie wyrównanie cukrzycy. Sprzyjają jej nie tylko długie okresy hiperglikemii, ale też częste duże wahania cukrów, które uszkadzają włókna nerwowe.

Neuropatia obwodowa jest diagnozowana częściej od neuropatii autonomicznej, ponieważ daje ona charakterystyczne objawy bólowe. Jeśli są one nasilone, zmuszają pacjenta do konsultacji z lekarzem i szukanie sposobów na złagodzenie dolegliwości. W przypadku neuropatii obwodowej, uszkodzenia włókien nerwowych dotyczą części dystalnych, czyli zakończeń nerwowych na dłoniach i stopach. Uszkodzenia najczęściej występują symetrycznie, na obydwu kończynach.

Neuropatia cukrzycowa obwodowa – objawy:

  • drętwienie, mrowienie, pieczenie dłoni i stóp;
  • zaburzenia temperatury: uczucie bardzo gorących lub bardzo zimnych dłoni lub stóp;
  • zaburzenia czucia;
  • nadwrażliwość na dotyk – przeczulica;
  • zniesienie czucia (najczęściej w stopach);
  • ból o różnym charakterze – przeszywający, tępy, ciągły lub napadowy;
  • skurcze nóg.

W przypadku neuropatii obwodowej zasadniczą kwestią jest nasilenie objawów bólowych. Bóle neuropatyczne wzmagają się wieczorem i w nocy, często nie pozwalają pacjentowi zasnąć, albo wybudzają go ze snu.

Bóle neuropatyczne powstają w wyniku uszkodzenia włókien nerwowych (w przypadku diabetyków przez hiperglikemię, ale może to być także inny czynnik toksyczny dla komórek układu nerwowego, jak alkohol), a następnie na wytworzeniu się nieprawidłowych połączeń pomiędzy nerwami czuciowymi, a nerwami przewodzącymi ból. Przy neuropatii obwodowej, każdy sygnał czuciowy odbierany jest przez mózg jako ból. To z tego powodu ból sprawiać może nawet najdelikatniejszy dotyk czy pocieranie skóry przez ubranie. Diabetycy opisujący objawy neuropatii obwodowej często mówią, że nie mogą spać pod przykryciem, bo dotyk kołdry czy prześcieradła sprawia im ból.
W przypadku neuropatii dochodzi też do zmian w ośrodkowym układzie nerwowym – wzmacniane są te procesy, które powodują odczuwanie bólu, a wygaszane te, które odczuwanie bólu łagodzą.

Ból neuropatyczny to zupełnie inny rodzaj bólu niż znane nam bóle receptorowe, wywołane  np. stanem zapalnym albo mechanicznym uszkodzeniem tkanek.

Bóle neuropatyczne mogą mieć różny charakter – mogą być rwące, przeszywające, piekące, ale też tępe, przypominające drętwienie kończyn. Mogą być ciągłe, albo napadowe, w tym drugim przypadku pacjenci opisują epizody bólu jako „porażenie prądem”.

Co poza bólem wskazuje na neuropatię?

Poza bólem, typowym objawem neuropatii obwodowej jest zniesienie czucia w stopach. Efektem tego mogą być rany na stopach, owrzodzenia, oparzenia skóry (z powodu zbyt gorącej wody), które prowadzą do zaawansowanej postaci stopy cukrzycowej neuropatycznej. O neuropatii obwodowej świadczą też zmiany skórne, wypadanie włosów, wzmożona potliwość lub jej brak. Dłonie i stopy pacjentów z neuropatią są blade lub sine; a pacjent ma poczucie, że są one lodowate. Rzadziej zdarza się sytuacja odwrotne –  niezależnie od temperatury stóp, diabetyk ma poczucie, że pieką go one z gorąca.

O neuropatii obwodowej świadczyć może „dziwne”, niecodzienne odczuwanie podłoża (np. uczucie, jakbyśmy stąpali po wacie) oraz zmniejszone czucie i sprawność dłoni – kiedy pojawiają się trudności z kartkowaniem książki, albo z rozpoznaniem małego przedmiotu, po jego kształcie (np. monety).

Jeżeli uszkodzenie nerwów dotyczy włókien ruchowych, głównym objawem jest osłabienie lub niedowład mięśni zaopatrywanych przez dane nerwy oraz zanik mięśni i osłabienie odruchów głębokich.

Oceń ten artykuł:
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek

zobacz także