Życie z cukrzycą

Nocna hipoglikemia – największe zagrożenie dla diabetyka

27 listopada 2018

Zdjęcie autora
Agnieszka Szuwała
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek
8 min read

Nocna hipoglikemia jest najniebezpieczniejszą sytuacją dla diabetyka przyjmującego insulinę. Objawy nocnego niedocukrzenia są często zupełnie inne niż przy spadkach glikemii w dzień. Może się zdarzyć, że hipoglikemię w nocy prześpimy, a niska glikemia będzie utrzymywać się przez kilka godzin, co może się skończyć nawet utratą przytomności.

Nocna hipoglikemia – jak ją rozpoznać i jak zapobiegać?

Hipoglikemia w nocy występuje najczęściej w wyniku intensywnego wysiłku w ciągu dnia lub spożycia kolacji ubogiej w odpowiednią porcję węglowodanów. Diabetycy często przesypiają hipoglikemię i nie zdają sobie sprawy z jej wystąpienia. Jedynymi objawami mogą być silne pocenie się w trakcie snu, poranne bóle głowy, zmęczenie i złe samopoczucie.

Jak możemy sobie pomóc w takiej sytuacji? Przede wszystkim warto zaplanować wtedy pomiar poziomu cukru w nocy między godziną 3.00 a 4.00. Jeżeli będzie on niższy niż 70 mg/dl pomoże nam spożycie dodatkowej porcji węglowodanów.  Dalsze dawkowanie insuliny warto skonsultować w trakcie zaplanowanej wizyty u lekarza w celu wprowadzenia modyfikacji w terapii.

nocna hipoglikemia

Kiedy mogą się zdarzyć niedocukrzenia w nocy?

Na niedocukrzenie w nocy może mieć wpływ wiele czynników. Najczęstszą przyczyną spadków glikemii w nocy są:

Zbyt duża dawka insuliny do kolacji / ostatniego posiłku

Z powodu mniejszej porcji węglowodanów, niedokładnie policzonych wymienników węglowodanowych czy niezważonego posiłku.

Zbyt mała lub niewłaściwie przygotowana kolacja

Jeśli kolację stanowi tylko sałatka warzywna z dodatkiem mięsa, sera lub wędliny bez dodatku węglowodanów lub jeśli na kolację składają się tylko węglowodany proste (np. owoce, ciastka), które szybko się wchłaniają, organizm nie będzie miał w nocy wystarczającej ilości energii. Kolacja powinna się składać z węglowodanów złożonych o niższym indeksie glikemicznym, wolno podnoszących glikemię (np. kromka ciemnego pieczywa), a także białek i tłuszczu (np. chuda wędlina, twarożek, jajko), które trawione są dłużej, podnosząc glikemię po kilku godzinach po posiłku.

Warto również na kolację zjeść dużą porcję warzyw, np. w postaci sałatki. Warzywa są cennym źródłem błonnika pokarmowego, który również spowalnia wchłanianie węglowodanów z posiłku. Tak skomponowany posiłek powoduje wolniejszy, dłużej utrzymujący się wzrost glikemii, co zmniejsza ryzyko niedocukrzenia w nocy. Hipoglikemie po zbyt dużej dawce insuliny do kolacji lub niewłaściwym posiłku występują często jeszcze przed położeniem się spać, 2-3 godziny po kolacji lub we wczesnych godzinach nocnych.

Zbyt duża dawka bazalnej insuliny lub jej niewłaściwe podanie

Podanie zbyt dużej dawki insuliny bazalnej (długodziałającej) może spowodować niedocukrzenia o 3-4 w nocy. Warto pamiętać, aby wieczorem podawać ustaloną przez lekarza dawkę tej insuliny, najlepiej o stałej godzinie. Bieżących wyników glikemii nie powinno się również korygować przez zwiększanie dawki insuliny długodziałającej. Zbyt duża dawka insuliny długodziałającej może spowodować niedocukrzenie po 5-6 godzinach od podania, kiedy osiąga swój szczyt działania.

Analogowe insuliny długodziałające o bezszczytowym działaniu mogą przyczyniać się do spadków glikemii nawet przez 24 godziny od podania. Należy więc rozważnie podejmować decyzję o zwiększaniu dawek tych insulin. Należy również pamiętać, aby insulinę podawać w tkankę podskórną, a nie w mięsień. Podanie insuliny w mięsień może spowodować szybsze jej wchłonięcie i działanie.

Przeczytaj: Insulina w leczeniu cukrzycy – rodzaje, przechowywanie i podawanie insuliny

Dłuższy, intensywny wysiłek fizyczny po południu lub wieczorem

Większa wrażliwość komórek na insulinę utrzymuje się nawet do kilku godzin już po zakończonym wysiłku fizycznym. Podczas wysiłku fizycznego organizm czerpie energię z zapasów glukozy zgromadzonych głównie w wątrobie i mięśniach w postaci glikogenu. Zapasy energii wykorzystywane są również w nocy, kiedy nie jemy posiłków. W czasie niedocukrzenia organizm czerpie energię z tych samych zapasów glukozy. Jeśli po wysiłku fizycznym zapasy nie zostaną odbudowane (nie zjemy posiłku), ryzyko niedocukrzenia w porze snu będzie zdecydowanie większe.

Spożywanie mocnego alkoholu po południu lub wieczorem

Alkohol jest toksyną, dlatego wątroba podejmuje natychmiastowe działanie, aby usunąć go z organizmu. Metabolizowanie alkoholu blokuje jednak uwalnianie zapasów glikogenu (glukozy) w wątrobie. Po mocnym alkoholu jesteśmy więc narażeni na ciężkie niedocukrzenie. Pamiętać również należy, że w takiej sytuacji bezwzględnie potrzebna jest glukoza podana dożylnie. Glukagon podany domięśniowo w zastrzyku również może nie zadziałać. Wątroba nie uwolni zapasów glikogenu, gdy trawi alkohol.

Przeczytaj: Cukrzyca a alkohol: jak alkohol działa na cukrzyka?

Nocna hipoglikemia – objawy

Objawy nocnych spadków glikemii mogą się znacznie różnić od tych, które zazwyczaj mają miejsce w dzień. Często są charakterystyczne, indywidualne. Kiedy przebudzimy się w nocy, zawsze warto skontrolować glikemię.

Kiedy w nocy obniża się glikemia, najczęściej występują:

  • zimne poty,
  • kołatanie serca,
  • zmęczenie, ból głowy,
  • bezsenność, pobudzenie,
  • koszmary senne,
  • wysoka glikemia rano.

Istnieje również niebezpieczeństwo przespania niedocukrzenia w nocy. Niestety zdarza się to dość często. Wówczas działanie podejmuje wątroba, uruchamiając swoje zapasy glukozy zgromadzone w postaci glikogenu i tym samym ratując nam życie. Efektem takiego zdarzenia jest często wysoki cukier po przebudzeniu. W takiej sytuacji warto częściej kontrolować glikemię w nocy.

Zbyt duża dawka insuliny długodziałającej może powodować niedocukrzenia w porze snu. Jeśli zwiększymy dawkę długodziałającej insuliny z powodu wysokich glikemii rano, możemy spowodować ciężkie niedocukrzenia w nocy!

Jak wystrzegać się niedocukrzenia w nocy?

Niestety nie ma jednej reguły ani określonych zasad postępowania. Zawsze warto pamiętać, aby:

  • jadać na kolację dobrze skomponowane posiłki,
  • podawać insulinę do tkanki tłuszczowej, a nie do mięśnia,
  • zawsze kontrolować glikemię przed położeniem się spać,
  • częściej kontrolować glikemię po wysiłku fizycznym,
  • unikać mocnego alkoholu w godzinach wieczornych.

Zawsze warto również kontrolować glikemię w nocy, gdy był to dla nas nietypowy dzień – więcej wysiłku fizycznego, nietypowe posiłki, więcej stresu i emocji, ciężkie niedocukrzenie w ciągu dnia. Warto również sprawdzić glikemię, gdy wieczorny pomiar wymagał dawki korekcyjnej – wrażliwość komórek na insulinę jest znacznie większa w pierwszych godzinach nocy niż w dzień, stąd ryzyko hipoglikemii.

Glikemię warto skontrolować w nocy między godziną drugą a czwartą rano. Osoby korzystające z pomp insulinowych również powinny rozważnie dawkować insulinę w bolusach przedłużonych na kolację.

Ciężka hipoglikemia w nocy – traumatyczne doświadczenia

Wielu pacjentów bagatelizuje hipoglikemię w nocy. Często nie kontrolują oni glikemii przed snem. Może się zdarzyć, że zapasy glikogenu w wątrobie są zbyt małe (niewielki posiłek na kolację). Hipoglikemia w nocy może być ciężka. Może się okazać potrzebna pomoc osób najbliższych, a nawet pomoc medyczna.

Takie doświadczenia często ograniczają możliwość dobrego wyrównania glikemii u pacjenta. Obawa przed niedocukrzeniem jest na tyle silna, że pacjenci celowo utrzymują wysokie glikemie w nocy. Niestety to niesie za sobą ryzyko rozwoju powikłań cukrzycy. Warto więc rozważnie kontrolować cukrzycę wieczorami i w nocy.

Czy nocna hipoglikemia może wywołać poranną hiperglikemię? Zjawisko Somogyi.

Może zdarzyć się też sytuacja, gdy po nocnym niedocukrzeniu rano budzimy się z wysokim poziomem cukru. Taki rodzaj nocnego efektu odbicia nosi nazwę „zjawiska Somogyi’a”. Wynika ono z wydzielania przez organizm hormonów kontrregulacyjnych – hiperglikemizujących, które pobudzają wątrobę do uwalniania zapasów glukozy zgromadzonych w postaci glikogenu. Wspomniane hormony dają sygnał, żeby „uruchomić rezerwy”. Poziom glukozy rośnie, co możemy zaobserwować mierząc cukier glukometrem bezpośrednio po przebudzeniu.

Ciekawostką jest fakt, że przez lata kwestionowano istnienie tego zjawiska. Dzisiaj wiadomo już, że przynajmniej u osób dorosłych, rzeczywiście nic takiego się nie dzieje. Z najnowszych badań wynika, że nie mamy takiego potencjału wydzielania hormonów kontrregulujących, które mogłyby w odpowiedzi na hipoglikemię doprowadzić do hiperglikemii. Dr hab. n. med. Tomasz Klupa pisze w swoim artykule, że  co najwyżej dzięki nim możemy przejść z hipoglikemii ciężkiej do hipoglikemii umiarkowanej, bądź z hipoglikemii umiarkowanej do normoglikemii.

Przyczyn porannej hiperglikemii należy doszukiwać się w:

  • zbyt obfitym, późno spożytym posiłku,
  • dojadaniu w nocy,
  • zmianie zapotrzebowania na insulinę związanej z drugą fazą cyklu miesięcznego,
  • nasilającym się efektem brzasku, głównie w okresie dojrzewania,
  • nieprawidłowej dawce insuliny długodziałającej lub nieprawidłowo ustawionej bazie w pompie,
  • nieprawidłowo działającym wkłuciu zestawu infuzyjnego pompy,
  • zatrzymaniu pompy na wiele godzin w nocy.
Zdjęcie autora
Agnieszka Szuwała |

Edukator diabetologiczny, Diabdis Od ponad 10 lat pracuję z osobami z cukrzycą jako dietetyk i edukator diabetologiczny. Mam doświadczenie w pracy z dziećmi i osobami dorosłymi. Doradzam i pomagam osobom z cukrzycą typu 1 i typu 2 w zakresie dobrego odżywiania, wysiłku fizycznego, nowoczesnych metod leczenia cukrzycy, jak np. pompy insulinowe.

zobacz także