Aktualności

Pompa insulinowa dla cukrzyka: co warto o niej wiedzieć?

8 maja 2017

Zdjęcie autora
Ewa Borowiak-Zielińska
9 min read

Pompa insulinowa to urządzenie mechaniczno-elektroniczne do bardzo dokładnego podawania insuliny. Najbardziej precyzyjny pen potrafi dozować insulinę z dokładnością do 0,5 jednostki, natomiast pompy (w zależności od modelu) – z dokładnością od 0,1 do nawet 0,025 jednostki.

Jak działa pompa insulinowa? Baza i bolus

Użycie osobistej pompy umożliwia dawkowanie insuliny w sposób najbardziej zbliżony do fizjologicznego, czyli poprzez podawanie bazy i bolusa. Podstawowe zapotrzebowanie na insulinę, niezwiązane z przyjmowaniem posiłków, jest zaspokajane przez ciągłe dostarczanie indywidualnie dopasowanej bazy. Natomiast bolus to dawka insuliny, której wysokość jest związana z rodzajem spożywanego posiłku i/lub hiperglikemią. O wysokości bolusa pacjent każdorazowo decyduje sam. Samodzielnie podejmuje również decyzję o rodzaju bolusa w zależności od składu posiłku.

Teraz program Diabdis już za 49,99 zł miesięcznie

Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, dietetyka i trenera personalnego

Wyróżniamy trzy typy bolusów:

  • bolusa prostego (zwykłego) należy podać do posiłku składającego się z samych węglowodanów lub węglowodanów i niewielkiej ilości białka i tłuszczu w celu skorygowania wysokiego poziomu cukru;
  • bolusa przedłużonego zastosujemy do posiłków zawierających tylko białko i tłuszcz, np.: parówek, żółtego sera, sztuki mięsa;
  • bolusa złożonego (wielofalowego) podamy do posiłku składającego się z węglowodanów, białka i tłuszczu, np.: pizzy, frytek, naleśników.

Jak dobrać wielkość bolusa?

Używając osobistej pompy insulinowej, mamy do dyspozycji kalkulator bolusa. Pomaga on pacjentowi w obliczaniu, ile podać insuliny do posiłku oraz do korekty wysokiego poziomu cukru.

W ustawieniach kalkulatora bolusa programujemy na stałe:

  • ile insuliny potrzebujemy na WW (wskaźnik na posiłek);
  • jak bardzo jedna jednostka insuliny obniża poziom cukru (wskaźnik korekty);
  • docelowe wartości glikemii (czyli takie, jakie są przed posiłkiem korzystne dla danego pacjenta),
  • czas działania insuliny.

W momencie gdy chcemy użyć kalkulatora bolusa, wpisujemy lub przesyłamy do niego za pomocą kompatybilnego glukometru informację o aktualnym poziomie cukru oraz podajemy ilość wyliczonych WW i WBT. Kalkulator bolusa wylicza wtedy dawkę insuliny do posiłku, a przy wyższej glikemii – również do korekty.

Baza: punkt wyjścia do utrzymania prawidłowego poziomu cukru

Rolą bazy (dawki podstawowej) jest utrzymanie glikemii w normie między posiłkami oraz w nocy. Prawidłowe zaprogramowanie bazy pozwala na większą swobodę życia oraz na elastyczne pory posiłków bez ryzyka hipo- czy hiperglikemii. Bazę ustala lekarz, ale pacjent ma możliwość wyboru trzech (w niektórych pompach pięciu, a nawet ośmiu) rodzajów baz z pamięci pompy i ustawienia ich w razie potrzeby:

  • pierwsza baza to baza standardowa, codzienna;
  • druga to baza stosowana przy zmniejszonym zapotrzebowaniu na insulinę, ok., 20-30 proc. niższym niż standardowe. Podawana jest np. podczas długotrwałego wysiłku fizycznego czy wymiotów;
  • trzecia baza stosowana jest przy zwiększonym zapotrzebowaniu na insulinę, np. podczas infekcji czy długotrwałego stresu (egzaminy). Jest ona 20-30 proc. większa od bazy standardowej.

Pacjent ma również możliwość zastosowania tymczasowej dawki podstawowej (czasowej zmiany bazy) na ograniczoną liczbę godzin (maksymalnie do 24 godzin). Baza podstawowa może zostać zmniejszona lub zwiększona. Czasowa dawka podstawowa kończy się automatycznie po upłynięciu określonego czasu. Użytkownik może także sam zdecydować o wcześniejszym zakończeniu jej podawania. Chwilowe zmniejszenie bazy może być konieczne np. podczas krótkotrwałego wysiłku czy po spożyciu alkoholu, natomiast tymczasowe zwiększenie stosujemy np. podczas zażywania leków podnoszących glikemię czy w czasie gorączki.

Jaka insulina w pompie?

W pompie insulinowej stosowany jest jeden rodzaj insuliny. Najczęściej jest to analog insuliny krótkodziałającej (preparaty Humalog, Novorapid, Apidra), rzadziej stosuje się insuliny krótkodziałające. Pompą nie podaje się insuliny długodziałającej, w związku z czym w organizmie osoby stosującej osobistą pompę insulinową jest niskie depo (zapas) insuliny. Dlatego pompę można bezpiecznie odłączyć na nie dłużej niż 1-2 godziny.

Co zrobić z pompą insulinową podczas kąpieli lub pobytu na plaży?


Podczas kąpieli pompę należy odłączyć, a na wkłucie założyć zatyczkę i wodoszczelny plaster. Jeżeli odłączenie od pompy trwa dłużej niż 1-2 godziny, wymagane jest wstrzykiwanie analogu insuliny krótkodziałającej (w zależności od glikemii). Na czas pobytu nad wodą można odpiąć pompę. Należy wtedy zadbać o prawidłowy poziom insuliny w organizmie i zastosować insulinę długodziałającą. W takim wypadku pompę można podpinać tylko na posiłki lub przejść na funkcjonalną intensywną insulinoterapię (peny).

Korzystanie z pompy insulinowej posiada swoje plusy i minusy.

  PLUSY  MINUSY
Podstawowa dawka zapewnia wystarczającą ilość insuliny wcześnie rano i w ten sposób zapobiega się wysokiemu stężeniu glukozy we krwi wcześnie rano po obudzeniu ( zjawisko brzasku )  Mały zapas insuliny w organizmie to przyczyna dużej wrażliwości na przerwy w dostarczaniu insuliny co stwarza ryzyko rozwoju kwasicy ketonowej.
Dzięki zastosowaniu pompy można sprostać wymaganiom niektórych osób na większe zapotrzebowanie na insulinę pomiędzy posiłkami  konieczność wykonania większej ilości oznaczeń glikemii.
Gdy w  sposób ciągły podajemy podstawową dawkę insuliny to nie wymagane jest  bezwzględne przestrzeganie przerw między posiłkami jak to ma miejsce przy stosowaniu wielokrotnych wstrzyknięć kiedy nie powinna ona przekraczać 5 godzin  Podłączenie pacjenta do pompy przez 24 godziny na dobę wywołuje odczucie pewnego dyskomfortu w rodzaju osaczenia przez chorobę.
Dysponowanie insuliną przez cały czas powoduje że łatwiej podać dodatkowa dawkę za pomocą pompy niż za pomocą strzykawki czy wstrzykiwacza szczególnie gdy jest się w towarzystwie lub poza domem Brak możliwości ukrycia pompy gdy jest się np. na basenie powoduje że choroba ta staje się widoczna i wywołuje różne dziwne pytania zadawane przez osoby towarzyszące.
Gdy pompa jest zaprogramowana na różne dawki bazowe wówczas zaletą jest możliwość  nastawienia pompy w zależności od zapotrzebowania organizmu na insulinę zarówno w dzień jak i w nocy Konieczność wymiany igły lub drenu  w momencie gdy włącza się sygnał pompy co nie zawsze ma miejsce w czasie odpowiednim dla pacjenta i  wymaga przerwania prowadzonych przez niego czynności
Przy pomocy pomp insulinowych podaje się tylko insulinę o krótkim lub szybkim czasie działania która zapewnia bardziej przewidywalne skutki w porównaniu z insuliną o pośrednim lub długim czasie działania
Możliwość zmiany dawek insuliny przed posiłkiem  nawet o 0'05 jednostki
Zmniejszone ryzyko powstania ciężkiej hipoglikemii
Mała ilość zdeponowanej insuliny to obniżone ryzyko nieprzewidywalnego uwolnienia się insuliny podczas wysiłku fizycznego
Możliwość podania „ tymczasowej” podstawowej dawki insuliny podczas wysiłku fizycznego

Refundacja NFZ

W Polsce osobom chorym na cukrzycę typu 1 korzystającym z terapii osobistą pompą insulinową przysługuje refundacja na dowolne zestawy infuzyjne ( 10 na miesiąc) do pompy insulinowej:

  • 100% refundacji dla osób poniżej 26 roku życia
  • 70% refundacji  (odpłatność 30%) dla osób powyżej 26 roku życia
  • 100% refundacji dla kobiet w ciąży

Pojemniki na insulinę są pełnopłatne przez osobę stosującą terapię.

Zlecenia na zestawy infuzyjne mogą wystawiać lekarze poniższych specjalizacji:

  • dla osób poniżej 26 roku życia – diabetolog, diabetolog dziecięcy, endokrynolog, endokrynolog dziecięcy, lekarz pediatra,
  • dla osób powyżej 26 roku życia – diabetolog, endokrynolog, internista spec. chorób wewnętrznych
  • dla kobiet w ciąży – diabetolog, ginekolog-położnik, endokrynolog ginekologiczny i rozrodczości

Również pielęgniarka lub położna ubezpieczenia zdrowotnego może kontynuować zlecenie od dnia określonego w dokumentacji przez okres trzech miesięcy.

Pompa a refundacja NFZ

Wskazania do refundacji NFZ zakupu osobistej pompy insulinowej dla chorych na cukrzycę dzieci, młodzieży i młodych dorosłych poniżej 26. roku życia

  1. „Efekt o brzasku” u chorych na cukrzycę typu 1 po zakończonym okresie remisji
  2. Częste hipoglikemie u chorych na cukrzycę typu 1 po zakończonym okresie remisji;
  3. Epizod ciężkiej hipoglikemii częściej niż 1 raz na rok; epizody hipoglikemii < 70 mg/dl, nie wymagające pomocy innej osoby częściej niż 4 razy na tydzień;
  4. Brak możliwości osiągnięcia docelowej wartości hemoglobiny glikowanej (HbA1c) bez częstych epizodów hipoglikemii, tj. więcej niż 4 na tydzień;
  5. Zaburzenie odczuwania typowych objawów hipoglikemii.
  6. Utrzymujące się podwyższone wartości HbA1c> 6,5%, ale < 9,0%, mimo intensyfikacji leczenia u pacjenta dobrze wyedukowanego w zakresie zasad intensywnej czynnościowej insulinoterapii, współpracującego z zespołem diabetologicznym oraz przestrzegającego zasad samokontroli (≥6 pomiary glikemii/dobę).
  7. Osoby pracujące w trybie zmianowym, których aktywność szkolna lub zawodowa jest nieregularna, albo odbywające częste podróże ze zmianą strefy czasowej, z wartością Hb1c< 9,0%.
  8. Osoby uprawiające sport wyczynowo lub regularnie podejmujące wysiłek fizyczny o dużej intensywności, z wartością HbA1c< 9,0%.
  9. Dzieci do 10 roku życia chore na cukrzycę typu 1
  10. Kontynuacja wcześniejszego leczenia z zastosowaniem osobistej pompy insulinowej pod warunkiem braku przeciwwskazań (np. awaria pompy insulinowej)

W szczególnych przypadkach decyzję o refundacji pompy insulinowej może podjąć konsultant wojewódzki w dziedzinie diabetologii po zapoznaniu się z dokumentacją chorego i zasięgnięciu opinii leczącego lekarza diabetologa (m.in. na temat chorób towarzyszących, czy terapii kortykosteroidami).

Sprawdź co wiesz o pompach insulinowych:

Jakiego typu bolusa NIE wyróżniamy?

Wyróżniamy trzy typy bolusów: bolusa prostego (zwykłego), bolusa przedłużonego, bolusa złożonego (wielofalowego).

Jakiej insuliny NIE podaje się za pośrednictwem pompy?

W pompie insulinowej stosowany jest jeden rodzaj insuliny. Najczęściej jest to analog insuliny krótkodziałającej, rzadziej stosuje się insuliny krótkodziałające. Pompą nie podaje się insuliny długodziałającej.

Jaką funkcję spełnia baza insulinowa?

Jaki typ bolusa należy podać do posiłku składającego się z węglowodanów, białka i tłuszczu?

Czy możesz wykąpać się bez odpinania pompy?

Przeczytaj też inne nasze artykuły o cukrzycy:

O Diabdis

Diabdis to program opieki i wsparcia dla cukrzyków. W Diabdis czeka na Ciebie osobisty opiekun cukrzycowy, który będzie Ci towarzyszył i wspierał Twoje wysiłki w przejęciu kontroli nad cukrzycą. Do Twojej dyspozycji pozostaje także cały zespół specjalistów, nie tylko edukator, który odpowie na wszelkie pytania związane z cukrzycą, które przyjdą Ci do głowy, ale także grono ekspertów, którzy będą Cię wspierać: dietetyk, psycholog, trener personalny oraz lekarz diabetolog.

Teraz program Diabdis już za 49,99 zł miesięcznie

Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, dietetyka i trenera personalnego

Oceń ten artykuł:
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek (No Ratings Yet)
  1. Zastosowanie osobistych pomp insulinowych w leczeniu chorych na cukrzycę, pod red. Jacka Sieradzkiego, PZWL Warszawa 2015
  2. Leczenie osobistą pompą insulinową. Podręcznik dla pielęgniarek i położnych, pod red. Tomasza Klupy i Alicji Szewczyk, PZWL Warszawa 201
  3. Osobiste pompy insulinowe i ciągłe monitorowanie glikemii, red. Wydania polskiego Bogna Wierusz- Wysocka i Andrzej Gawrecki, Termedia Wydawnictwa Medyczne Poznań 2014
  4. Osobiste pompy insulinowe: filozofia leczenia i edukacja, Teresa Benbenek- Klupa, Tomasz Klupa, Via Medica Gdańsk 2015<
  5. Zalecenia PTD 2017, Diabetologia Praktyczna 2017,tom 3, Suplement A
Zdjęcie autora
Ewa Borowiak-Zielińska |

Edukator diabetologiczny, Diabdis Jestem pielęgniarką i pedagogiem zdrowia, a także specjalistką w dziedzinie diabetologii.  Specjalizuję się w pracy z osobami chorymi na cukrzycę typu 1, zwłaszcza z dziećmi. Jestem także trenerem pompowym.

zobacz także