Życie z cukrzycą

Powikłania cukrzycy. Jak rozpoznać ich pierwsze objawy?

8 listopada 2018

Zdjęcie autora
Diabdis
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek (No Ratings Yet)
6 min read

Niedostatecznie kontrolowana cukrzyca może skutkować rozwojem tzw. późnych powikłań, do których zalicza się retinopatię, nefropatię i neuropatię cukrzycową oraz choroby sercowo-naczyniowe.

Główną przyczyną powikłań jest przewlekła hiperglikemia, która uszkadza naczynia krwionośne (w oczach, nerkach, zakończeniach nerwowych, układzie krążenia). Nadmiar cukru we krwi niszczy przede wszystkim te narządy, których funkcjonowanie jest niezależne od poziomu insuliny w organizmie.

Powikłania cukrzycy

Późne powikłania cukrzycy rozwijają się w obrębie małych i dużych naczyń krwionośnych. Do powikłań mikronaczyniowych zalicza się:

  • Retinopatię cukrzycową (zmiany w siatkówce)
  • Nefropatię cukrzycową (uszkodzenie nerek)
  • Neuropatię cukrzycową (uszkodzenie zakończeń nerwowych)

Do powikłań makronaczyniowych zalicza się:

  • Choroby układu krążenia (udar, zawał, zakrzepicę kończyn dolnych)

Wszystkie powikłania cukrzycy w początkowym okresie rozwoju nie dają żadnych objawów. Te pojawiają się wówczas, gdy dochodzi już do poważnych, często nieodwracalnych zmian w naczyniach krwionośnych. Dlatego tak ważne są działania profilaktyczne, przede wszystkim, jak najlepsza kontrola metaboliczna cukrzycy oraz badania kontrolne, które pozwalają wykryć niekorzystne zmiany w początkowej fazie ich występowania, kiedy jest znacznie większa szansa na zahamowanie ich progresji.

Jak objawia się neuropatia cukrzycowa?

Utrzymujący się, wysoki poziom cukru we krwi może doprowadzić  do uszkodzeń w układzie nerwowym autonomicznym, który odpowiada za funkcjonowanie serca, naczyń krwionośnych, przewodu pokarmowego i układu moczowo-płciowego oraz w układzie obwodowym (zakończenia nerwowe, które odpowiadają za czucie, np. w dłoniach). Ponieważ sieć nerwów oplata cały organizm i pełni szereg bardzo różnych funkcji, dlatego też uszkodzenia nerwów w przebiegu neuropatii mogą dawać bardzo różne objawy. Najbardziej charakterystycznymi objawami neuropatii autonomicznej są: zaburzenia erekcji, nietrzymanie moczu, tachykardia (przyspieszone bicie serca), zaparcia, biegunki, nudności po posiłkach.

Z kolei o neuropatii obwodowej świadczą uciążliwe dolegliwości bólowe głównie dłoni i stóp. Pacjentom towarzyszy przeszywający ból, który najczęściej nasila się w nocy, prowadząc do bezsenności. Czucie w kończynach bywa bardzo nasilone (przeczulica), lub zupełnie zniesione. Brak czucie w stopach z powodu neuropatii często prowadzi do mechanicznych uszkodzeń skóry na stopach, a następnie do rozwoju zespołu stopy cukrzycowej.

Objawy retinopatii w zależności od stadium choroby

Retinopatia to powikłanie cukrzycy, które dotyka siatkówki oka. W wyniku nadmiaru glukozy we krwi w siatkówce powstają patologiczne zmiany, początkowo niezauważalne, z czasem mogące wpływać na jakość widzenia, a nawet prowadzić do utraty wzroku. Hiperglikemia może powodować pękanie naczyń krwionośnych, wylewy krwi do ciałka szklistego, obrzęk plamki, tworzenie się nowych, nieprawidłowych naczyń krwionośnych  oraz odwarstwienia siatkówki.

Retinopatia nieproliferacyjna (prosta) – na dnie oka widoczne są mikrotętniaki, wybroczyny i wysięki twarde. Zmiany te świadczą o większej kruchości naczyń krwionośnych z powodu cukrzycy. Może je zaobserwować jedynie okulista podczas badania dna oka.

Retinopatia przedproliferacyjna obok mikrotętniaków i wybroczyn na dnie oka zauważalne są także zmiany w wyglądzie naczyń włosowatych oraz tzw. wysięki miękkie, powodowane niedokrwieniem w obrębie siatkówki.

Retinopatia proliferacyjna charakteryzuje się nowotworzeniem, czyli powstawaniem nowych, patologicznych naczyń krwionośnych, które mają tendencję do pękania i prowadzą do wylewów krwi do ciała szklistego.

Retinopatia prosta nie daje żadnych objawów, te mogą pojawić się w późniejszych stadiach i wynikać np. z obrzęku plamki żółtej. Diabetyka zawsze zaniepokoić powinna utrata ostrości wzroku oraz obecność w polu widzenia czarnych punktów („muszek” o mniejszych lub większych rozmiarach), które przesuwają się wraz z ruchem gałki ocznej. Objawy te mogą świadczyć o krwotoku przedsiatkówkowym. Problemy te najczęściej pojawiają się nagle, np. rano po przebudzeniu się ze snu.

Bardzo niepokojącym objawem zaawansowanej retinopatii cukrzycowej są:

  • częściowa lub całkowita utrata pola widzenia – objaw ten świadczy o częściowym lub całkowitym odklejeniu się siatkówki
  • załamywanie się linii prostych (falujące linie), wyblakłe kolory, zniekształcone formy, ciemne plamy w polu wodzenia – są to objawy charakterystyczne dla cukrzycowego obrzęku plamki.

Jak objawia się nefropatia cukrzycowa?

Pod pojęciem nefropatii cukrzycowej (zwanej też przewlekłą chorobą nerek) kryją się funkcjonalne i strukturalne zmiany w nerkach powodowane długotrwałą hiperglikemią. Nadmiar glukozy we krwi uszkadza małe naczynia krwionośne w strukturach nerek. Nerki zaczynają przepuszczać białko, którego normalnie w moczu być nie powinno. Z czasem dochodzi do stwardnienia kłębuszków nerkowych oraz włóknienia miąższu nerek, co prowadzi do ich niewydolności.

Nefropatia, podobnie jak retinopatia na początkowym etapie rozwija się bezobjawowo. Dopiero przy bardzo dużym uszkodzeniu nerek pojawiają się charakterystyczne objawy, takie jak obrzęki nóg, ciągłe zmęczenie, gorsze samopoczucie. Mimo braku objawów, pogorszenie pracy nerek można rozpoznać na podstawie badań laboratoryjnych. O rozwoju nefropatii mogą świadczyć:

  • Obecność albumin lub białka w moczu
  • Podwyższone stężenie mocznika i kreatyniny we krwi
  • Obniżona wartość GFR – wskaźnika przesączania kłębuszkowego

Pierwszym symptomem nefropatii, który można wykryć w badaniu laboratoryjnym jest obniżenie spadek GFR poniżej 90 mL/min. Kolejne objawy to pojawienie się albumin w moczu, jawny białkomocz oraz dalsze obniżanie się wskaźnika przesączania kłębuszkowego. Dla czwartego stadium choroby (eGFR 15-29 ml/min.) charakterystyczne są:

  • Skłonność do opuchlizny – kostki, nadgarstki, twarz
  • Podpuchnięte oczy, szczególnie rano
  • Potrzeba bardzo częstego oddawania moczu (wstawanie w nocy)
  • Duża męczliwość, spłycony oddech
  • Ogólne zmęczenie
  • Brak apetytu, anemia
  • Skurcze mięśnie, szczególnie w nocy

Choroby układu krążenia

O ile diabetycy z cukrzycą typu 1 są w pierwszej kolejności zagrożenie powikłaniami mikronaczyniowymi, o tyle przy cukrzycy typu 2 znacznie wzrasta prawdopodobieństwo chorób sercowo-naczyniowych. Obok podwyższonych glikemii u pacjentów pojawiają się podwyższone wartości ciśnienia tętniczego oraz cholesterolu, które nie sprzyjają zdrowiu serca i naczyń krwionośnych. Ponadto, cukrzyca typu 2 sama w sobie nasila procesy miażdżycowe, co może skutkować zarówno rozwojem stopy cukrzycowej jak i zawałem serca.

Objawy chorób układu krążenia są bardzo różnorodne, zalicza się do nich bóle głowy, kołatanie serca, szybkie męczenie się, potliwość, skłonność do opuchlizny (pod oczami, dłonie, nogi), duszności. Diabetycy przede wszystkim powinni wyeliminować czynniki ryzyka chorób sercowo naczyniowych. Obok kontroli glikemii konieczne jest:

  • Zaprzestanie palenia papierosów
  • Regularna kontrola ciśnienia tętniczego, a w razie nadciśnienie stosowanie odpowiednich leków
  • Utrzymywanie prawidłowej masy ciała
  • Stosowanie diety korzystnej dla układu krążenie – bez nadmiaru tłuszczów zwierzęcych sprzyjających procesom miażdżycowym
  • Aktywny, dostosowany do wieku i kondycji fizycznej tryb życia.

zobacz także