Życie z cukrzycą

Powikłania w cukrzycy: ograniczenie powikłań sercowo-naczyniowych u chorych na cukrzycę

4 czerwca 2018

Zdjęcie autora
Diabdis
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek (No Ratings Yet)
9 min read

Cukrzyca – choroba tak powszechna, że dotyka aż trzech milionów osób w Polsce. Boimy się jej oraz powikłań, które są z nią związane – i słusznie, bowiem co roku w naszym kraju umiera z ich powodu 21 329 osób.

Cukrzyca – charakterystyka

Cukrzyca jest o wiele bardziej złożona, niż mogłoby się w pierwszej chwili wydawać. Według Światowej Organizacji Zdrowia nie jest to pojedyncze schorzenie, lecz grupa chorób związanych z hiperglikemią, czyli zwiększonym stężeniem glukozy we krwi. Prowadzi do niej nieprawidłowe wydzielanie lub działanie insuliny. Gdy stężenie glukozy we krwi podniesione jest przez dłuższy czas, dochodzi do uszkodzenia, zaburzenia czynności i niewydolności różnych narządów: oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych. W ten sposób rozwijają się powikłania cukrzycy, które można podzielić na: przewlekłe, narastające w czasie, oraz ostre, takie jak kwasica i śpiączka ketonowa lub mleczanowa, czy też hipoglikemia wynikająca ze stosowanego leczenia.

Sercowo-naczyniowe powikłania w cukrzycy 

Przewlekłe powikłania cukrzycy związane są ze zmianami w naczyniach krwionośnych małego lub dużego kalibru (czyli: mikroangiopatie i makroangiopatie). Współcześnie cukrzyca postrzegana jest jako choroba naczyń – nawet nieznacznie podwyższone stężenie glukozy we krwi prowadzi bowiem do ich uszkodzenia. Jednak hiperglikemia, choć tak istotna, nie jest jedynym czynnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego. Duże znaczenie w powstawaniu zmian chorobowych mają także nadciśnienie tętnicze i nieprawidłowa gospodarka lipidowa, wiek, palenie tytoniu i wysoki poziom cholesterolu, często współwystępujące w II typie cukrzycy.

Powikłania mikroangiopatyczne cukrzycy

Do tych powikłań zaliczyć możemy: uszkodzenie nerek (nefropatia) i nerwów (neuropatia), a także powikłania oczne (retinopatia cukrzycowa, zaćma, wtórna jaskra krwotoczna), oraz tak zwaną „stopę cukrzycową” objawiającą się zakażeniem, owrzodzeniem i/lub zniszczeniem głębokich tkanek stopy (także kości).

Powikłania makroangiopatyczne

Występowanie powikłań makroangiopatycznych nie dotyka wyłącznie cukrzyków; z podobnymi zaburzeniami spotkać się bowiem można także w przebiegu innych schorzeń. Problemy sercowo-naczyniowe w przebiegu cukrzycy typu II stwierdza się jednakże 2-4 razy częściej, niż w populacji osób zdrowych. Tego typu schorzeniami obciążeni są także diabetycy z cukrzycą typu I, narażeni na szkodliwe działanie hiperglikemii przed długi czas, jeśli wziąć pod uwagę młody wiek, w którym zazwyczaj rozpoznaje się tę chorobę.

Do powikłań cukrzycy związanych z dużymi naczyniami zaliczamy między innymi chorobę niedokrwienną i zawał serca, udar mózgu, miażdżycę naczyń obwodowych a także nadciśnienie tętnicze. Schorzenia układu krążenia są przyczyną 70% zgonów w populacji diabetyków.

Powstawanie blaszki miażdżycowej

U chorych na cukrzycę typu II stwierdza się przyspieszenie procesu powstawania blaszki miażdżycowej zwężającej światło tętnic, między innymi wieńcowych. Oczywiście – zmiany miażdżycowe występują także u osób bez cukrzycy – ale z powodu znacznej dynamiki tego procesu, chorzy powinni być szczególnie czujni. Zwiększona częstość występowania zawałów serca i udarów mózgu w populacji diabetyków wynika z faktu, że blaszki miażdżycowe u tych osób są niestabilne i łatwo ulegają oderwaniu.

Teraz program Diabdis już za 49,99 zł miesięcznie

Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, psychologa i dietetyka

Zespół metaboliczny

Warto pamiętać, że zaburzenia w cukrzycy typu II dotyczą nie tylko przemiany glukozy. Cukrzyca typu II jest jedną ze składowych zespołu metabolicznego – grupy zaburzeń związanych z ryzykiem rozwoju miażdżycy. W zespole tym cukrzycy towarzyszą między innymi: nadwaga i otyłość, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej czy zaburzenia krzepnięcia krwi.

Pojedyncze czynniki ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych w cukrzycy mogą się wzajemnie nasilać. Warto o tym pamiętać!

Dla przykładu: u palącej papierosy osoby z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, nieprawidłowym poziomem lipidów we krwi i otyłością ryzyko zawału serca jest 64-krotnie wyższe niż u osoby bez tych czynników ryzyka.

Diagnostyka cukrzycy

Cukrzyca często przebiega bezobjawowo (nawet do 20% przypadków), jednak nawet wówczas prowadzi do rozwoju powikłań. Należy zatem dążyć do wczesnego rozpoznania i czynnie poszukiwać cukrzycy i stanu przedcukrzycowego.

Za stan przedcukrzycowy uznaje się:

  • Nieprawidłową glikemię na czczo: 5,6-6,9 mmol/l (100-125 mg/dl).
  • Nieprawidłową tolerancję glukozy w 120. minucie po doustnym teście obciążenia 75 g glukozy (OGTT): 7,8-11,0 mmol/l (140-199 mg/dl).

Cukrzycę natomiast rozpoznajemy, gdy uda się stwierdzić:

  • Glikemię przygodną (czyli niezależną od posiłku) ≥ 11,0 mmol/l (200 mg/dl) z typowymi objawami cukrzycy (wzmożone pragnienie, wzmożone oddawanie moczu, osłabienie).
  • Dwukrotnie oznaczoną w różnych dniach glikemię na czczo ≥ 7,0 mmol/l (126 mg/dl).
  • Glikemię w 120. minucie po OGTT ≥ 11,0 mmol/l (200 mg/dl).

Leczenie i zapobieganie cukrzycy – metody niefarmakologiczne

Leczenie cukrzycy jest procesem kompleksowym, w którym znaczenie mają zarówno postępowanie farmakologiczne jak i niefarmakologiczne. Dla diabetyków ważne jest prowadzenie prozdrowotnego stylu życia – obejmuje on urozmaiconą dietę, regularnie podejmowaną aktywność fizyczną, unikanie picia alkoholu, niepalenie papierosów, dbanie o optymalny czas snu i unikanie nadmiernego stresu. Bardzo ważne jest także zrozumienie przez pacjenta istoty choroby. Współpracy z lekarzem, wiedza na temat choroby i zaangażowanie w proces leczniczy są nie do przecenienia.

Współcześnie dysponujemy specjalistycznymi środkami, które pomagają w walce o zdrowe i silne serce. Telemedycyna umożliwia, by nieco bardziej skomplikowane badanie (jak np. EKG serca) wykonywać w domu, bez czekania w kolejkach po specjalistyczną konsultację. To znakomite rozwiązanie dla osób starszych i zapracowanych. Usługa monitoringu serca dostępna jest przez całą dobę, co gwarantuje pełne bezpieczeństwo i kontrolę nad stanem serca.

Podstawowe znaczenie dla właściwej kontroli cukrzycy ma odpowiednia dieta oraz aktywność fizyczna. Niestety, im większa masa ciała chorego, tym większa szansa, że rozwiną się u niego powikłania takie jak choroba wieńcowa, zawał i niewydolność serca, choroby naczyń obwodowych.

W badaniach z udziałem otyłych pacjentów z cukrzycą typu II wykazano, że nawet umiarkowana redukcja masy ciała (o 5-10%) może skutecznie zmniejszyć nasilenie większości zmian wynikających z otyłości trzewnej.

Dieta cukrzycowa

Ogólne zasady współczesnej diety „cukrzycowej” pokrywają się z zasadami zdrowego żywienia. Istotne są następujące aspekty:

  • regularne przyjmowanie posiłków,
  • zbliżona łączna kaloryczność posiłków w poszczególnych dniach właściwa dla zapotrzebowania energetycznego,
  • zmniejszona podaż kalorii tak, aby dążyć do osiągnięcia prawidłowej masy ciała pacjenta,
  • skład jakościowy diety, zapewniający odpowiedni udział poszczególnych składników pokarmowych (węglowodanów, białek, tłuszczy, witamin i mikroelementów) i jednocześnie zabezpieczający przed wystąpieniem czynników ryzyka miażdżycy.

Osoby chore na cukrzycę szczególną uwagę powinny zwracać na węglowodany w diecie, unikając węglowodanów prostych. Liczba posiłków spożywanych przez diabetyków zależna jest od rodzaju wdrożonego leczenia. Na przykład: u osób z cukrzycą typu II leczoną dietą i lekami doustnymi, ilość posiłków nie musi przekraczać trzech na dobę.

Wysiłek fizyczny w insulinoterapii

Ruch – co trzeba podkreślić – jest niezbędnym elementem leczenia. Powinien być on regularny, dostosowany do możliwości chorego, podejmowany co najmniej co 2-3 dni, najlepiej codziennie.  W cukrzycy typu II wysiłek sprzyja zmniejszeniu masy ciała i poprawieniu odpowiedzi tkanek na insulinę. Ryzyko niedocukrzenia u chorych leczonych dietą i lekami doustnymi jest niewielkie, z drugiej jednak strony należy pamiętać o tym, aby uwzględniać wysiłek fizyczny (zwłaszcza intensywny) w planowaniu insulinoterapii w przebiegu cukrzycy typu I.

Leki zapobiegające hiperglikemii  

Doustne leki stosowane w cukrzycy typu II możemy podzielić na dwie grupy: leki zapobiegające hiperglikemii i leki hipoglikemizujące, do których należą pochodne sulfonylomocznika. Ubocznym efektem stosowania leków z tej grupy mogą być epizody niedocukrzenia, a także zwiększenie masy ciała.

Wśród leków antyhiperglikemicznych duże znaczenie ma metformina – jej domniemany korzystny wpływ na występowanie powikłań sercowo-naczyniowych sprawia, że dla chorych na cukrzycę typu II jest to lek pierwszego rzutu. Do działań niepożądanych tego leku należą nudności, wymioty, wzdęcia brzucha czy biegunki.

Jednak celem farmakologicznego leczenia cukrzycy nie jest samo tylko obniżenie stężenia glukozy we krwi, ale przede wszystkim zmniejszenie ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych, co wpływa na przedłużenie długości życia.

W związku z tym duży przełom w terapii osób z cukrzycą typu II stanowiło wprowadzenie tzw. leków inkretynowych (tzw. analogi GLP-1) oraz flozyn. Poprawiają one rokowania pacjentów zmniejszając częstość powikłań sercowo-naczyniowych i nie powodując hipoglikemii.

Flozyny a glukoza

Działanie flozyn polega na wydalaniu nadmiaru glukozy z moczem, co – oprócz zmniejszania jej stężenia we krwi – dodatkowo prowadzi do utraty nadmiaru energii i redukcji masy ciała. Badania wykazały, że przedstawiciel tej grupy – empagliflozyna – prowadzi do redukcji ryzyka zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych o 38%. Niestety, leki z obu wymienionych grup nie są w Polsce refundowane. (Zakup opakowania zawierającego 30 tabletek empagliflozyny to wydatek około 200 zł).

Ciśnienie tętnicze u osób z cukrzycą

Duże znaczenie ma także właściwe postępowanie z już występującymi zaburzeniami sercowo-naczyniowymi. Wykazano, że obniżanie ciśnienia tętniczego u chorych na cukrzycę typu II w znaczący sposób zmniejsza występowanie kolejnych powikłań tego rodzaju. Ciśnienie tętnicze u tych chorych nie powinno przekraczać wartości 140/90 mmHg (130/80 mmHg, jeśli występuje uszkodzenie dna oka, nerek lub naczyń mózgowych). Także leczenie statyną – lekiem obniżającym stężenie cholesterolu – można obniżyć ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych u chorych na cukrzycę.

Insulinoterapia włączana jest u pacjentów z cukrzycą typu I zaraz po zdiagnozowaniu choroby, oraz u pacjentów z cukrzycą typu II, u których leczenie dietą i doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi jest niewystarczające. To zagadnienie jest jednak tak obszerne, że poruszymy i rozwiniemy je w kolejnym naszym artykule.

Artykuł powstał przy współpracy z firmą świadczącą usługę całodobowego monitoringu serca – Telemedycyna Polska SA.

zobacz także