Aktualności

Przechowywanie i podawanie insuliny. Czym jest PEN?

23 maja 2017

Zdjęcie autora
Ewa Borowiak-Zielińska
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek
10 min read

Insulina jest niezbędna nie tylko w terapii cukrzycy typu 1, ale także w niektórych przypadkach cukrzycy typu 2, LADA, MODY oraz cukrzycy ciążowej. Uzyskuje się ją w procesie biotechnologicznym dzięki bakteriom, którym wszczepiono geny ludzkiej insuliny. Dokładnie opisane rodzaje insulin znajdziesz tutaj.

Teraz program Diabdis już za 49,99 zł miesięcznie

Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, dietetyka i trenera personalnego

Przyjmowanie insuliny

Istnieją różne schematy przyjmowania insuliny w ciągu dnia. Może to być schemat stały lub zmienny.

Stały schemat polega na przyjmowaniu takiej samej dawki insuliny każdego dnia, zgodnie z zaleceniami diabetologa. Natomiast zmienny schemat pozwala na większą kontrolę: w tym wypadku to diabetyk decyduje, ile insuliny potrzebuje, w zależności od spożytego posiłku lub aktywności fizycznej. Ponadto przed każdym podaniem insuliny należy oznaczyć poziom cukru we krwi, a jeśli przyjmuje się dawkę przed posiłkiem, trzeba uwzględnić ilość zawartych w nim węglowodanów.

W celu prostszego obliczenia ilości węglowodanów w posiłku skorzystaj z kalkulatora wymienników węglowodanowych!

Jak przechowywać insulinę?

Insulinę kupuje się w penach wielorazowych (penfilach) lub penach jednorazowych fabrycznie wypełnionych insuliną. Insulinę, której używamy w danym czasie, przechowujemy w temperaturze pokojowej nie dłużej niż przez 4 tygodnie. Zapas insuliny przechowujemy natomiast w lodówce w temperaturze 2-8°C zgodnie z datą ważności. W przypadku wymiany wkładu należy wyjąć insulinę z lodówki na 1-2 godziny przed iniekcją. Nie wolno podawać insuliny zmienionej wizualnie, wstrząśniętej czy pochodzącej z uszkodzonego wkładu.

Czym jest pen?

Pen to dozownik, który swoim wyglądem przypomina długopis. W środku znajduje się wkład z zapasem insuliny na kilka dni. W ostatnich latach terapia insuliną stała się znacznie prostsza dzięki rozwojowi technologii. Dostępne są peny jedno- i wielokrotnego użytku.

Każdy pen zbudowany jest z:

  • nasadki chroniącej wkład przed światłem;
  • obudowy mieszczącej wkład (jeśli jest to pen jednorazowego użytku, to obudowa jest na stałe połączona z korpusem wstrzykiwacza);
  • korpusu wstrzykiwacza z tłokiem;
  • pokrętła do ustawiania dawki;
  • przycisku iniekcyjnego;
  • okienka dawki.

W penie wielorazowym po zużyciu insuliny wymienia się wkład na nowy. Natomiast w przypadku penów jednorazowych należy wymieniać wstrzykiwacz.

Jeśli sięgamy po pen wielokrotnego użytku, powinniśmy stosować wstrzykiwacze zalecane przez producenta insuliny. Do każdego rodzaju insuliny należy używać innego pena. W celu uniknięcia pomyłek można korzystać z penów w dwóch kolorach, a każdy z nich dodatkowo opisać nazwą insuliny i datą wymiany wkładu.

Pen powinien być używany i przechowywany w temperaturze pokojowej. Jeżeli urządzenie lub którakolwiek z jego części ulegnie uszkodzeniu, nie należy z niego korzystać. W takim wypadku trzeba się zgłosić do poradni w celu jego wymiany.

Jak podawać insulinę?

Insulinę podajemy podskórnie przy pomocy jednorazowych miniigieł, a iniekcja (wstrzykiwanie) jest bezbolesna. Zgodnie z najnowszymi rekomendacjami klinicznymi dotyczącymi długości igieł do wstrzykiwaczy najbardziej odpowiednie są krótkie igły – 4, 5, 6 milimetrów. Nie ma potrzeby stosowania dłuższych igieł, ponieważ ich użycie zwiększa ryzyko podania insuliny do mięśnia. Wstrzyknięcie insuliny w mięsień nie jest niebezpieczne, ale niewskazane, bo zaburzony zostaje czas wchłaniania i działania insuliny. Warto wspomnieć, że insulinę można podawać również bez użycia igły.

Alternatywą dla penów są systemy ciśnieniowe, które wtłaczają insulinę pod skórę i nie wymagają użycia igły. Nie są one jednak zbyt popularne, między innymi ze względu na koszty.

Iniekcja (podawanie) insuliny

Przed iniekcją (wstrzykiwaniem) przeźroczysta insulina nie wymaga mieszania, natomiast insulinę w postaci zawiesiny należy dokładnie wymieszać. Mieszamy ją delikatnie, ruchem wahadłowym (ok. 30 razy), do uzyskania jednorodnego roztworu. Przed każdym podaniem insuliny należy wykonać próbę wstrzykiwacza, która polega na wystrzyknięciu w powietrze 1-2 jednostek insuliny. W czasie próby pen powinien być skierowany igłą do góry. W ten sposób sprawdzamy sprawność pena i usuwamy powietrze nie tylko z igły, ale też z wkładu. Wykonywanie próby przed każdą iniekcją gwarantuje dokładność podania insuliny.

Miejsca podawania insuliny

Prawidłowe wstrzykiwanie insuliny wymaga znajomości miejsc wkłucia. Zależą one od rodzaju insuliny i planowanej szybkości jej wchłaniania.

Insulinę można podawać w:

  • przednio-boczną część ramienia;
  • brzuch, w odległości 1-2 cm od pępka na szerokość dłoni;
  • przednio-boczną powierzchnię uda;
  • pośladki.

Podając insulinę, należy omijać:

  • blizny;
  • zmiany skórne;
  • zaniki i przerosty tkanki podskórnej;
  • widoczne naczynia krwionośne.

Każde podanie insuliny powinno być poprzedzone dokładną oceną miejsca wkłucia. Aby uniknąć tworzenia się podskórnych zgrubień i zrostów, nie należy robić zastrzyków wciąż w to samo miejsce. Miejsca podawania insuliny należy zmieniać nie częściej niż raz w tygodniu i prowadzić rotację w obrębie wybranej części ciała, przesuwając miejsce wkłucia o 1-2 cm w stosunku do poprzedniego. Miejsca wstrzyknięć insuliny należy dobierać do jej rodzaju. Ponieważ insulina najszybciej wchłania się z tkanki podskórnej brzucha, jest on najlepszym miejscem wkłuć dla insulin krótko- i szybkodziałających. Odpowiednim miejscem do podawania insulin szybkodziałających są ramiona. Insuliny o pośrednim czasie działania najlepiej wstrzykiwać w uda. Należy jednak pamiętać, aby iniekcję w udo wykonywać na siedząco, bez napinania mięśni i nie przed wysiłkiem fizycznym, ponieważ przyspieszy to wchłanianie insuliny.

Do podawania insuliny długodziałającej najlepszym miejscem są pośladki, gdyż stamtąd wchłanianie jest dość wolne. Insulinę podaje się, wkłuwając igłę pod kątem 45 lub 90°, ujmując fałd skórny lub nie. Technikę wkłuwania się w fałd skórny stosuje się, gdy odległość od powierzchni skóry do mięśnia jest mniejsza niż długość igły. O to, czy lepiej zastosować technikę z fałdem skórnym, czy bez, i pod jakim kątem wkłuwać igłę, najlepiej zapytać pielęgniarkę. Insulinę należy wstrzykiwać powoli i nie wyciągać igły natychmiast po zakończeniu wstrzykiwania. Warto odczekać z igłą w tkance, najlepiej tyle sekund, ile było jednostek, ponieważ to zapewni wstrzyknięcie całej dawki i zapobiegnie wyciekowi insuliny.

Wstrzyknięcie (podanie) złej insuliny

Podając sobie leki, diabetyk może zwyczajnie pomylić rodzaj insuliny. Tak naprawdę jeśli wstrzyknąłeś sobie złą insulinę, nie masz się czym martwić. Podsuwamy kilka wskazówek, w jaki sposób reagować po wstrzyknięciu złej insuliny.

Osobie chorej na cukrzycę może się przez pomyłkę zdarzyć wstrzyknięcie insuliny przedposiłkowej zamiast bazalnej lub odwrotnie. W sytuacji wstrzyknięcia insuliny krótkodziałającej lub analogu szybkodziałającego zamiast insuliny bazalnej należy w pierwszej kolejności:

  • spożyć posiłek większy niż zwykle,
  • podać dawkę insuliny bazalnej (taką jak zwykle).

Jeśli omyłkowo wstrzyknięto insulinę (ludzką) krótkodziałającą, należy dodatkowo spożyć przekąskę około 2,5-3 godzin od momentu wstrzyknięcia insuliny.

Podawanie insuliny (ludzkiej)  krótkodziałającej może skutkować spadkiem stężenia glukozy we krwi nawet do 8 godzin. Dlatego też należy skontrolować glikemię po około 7 godzinach po wstrzyknięciu preparatu. Jeśli wykonano zastrzyk z analogu szybkodziałającego, należy skontrolować glikemię po około 3 godzinach po jego wstrzyknięciu. Jeśli poziom cukru będzie niski, należy spożyć szybko wchłaniające się węglowodany.

Błędne podawanie insuliny

Jeśli zamiast insuliny przedposiłkowej omyłkowo wstrzyknięto insulinę bazalną, postępowanie zależy od dawki podanego leku i od momentu, w którym wykryto błąd.

Jeśli dawka była mniejsza od stałej ilości insuliny bazalnej, należy:

  • wstrzyknąć brakującą ilość tej insuliny, aby uniknąć porannej hiperglikemii,
  • rozważyć podanie 2-4 jednostek insuliny przedposiłkowej, w zależności od poziomu glikemii oraz porcji spożytego posiłku.

 Gdy błąd wykryto późno, a dawka insuliny bazalnej była mniejsza niż zwykle:

  • można wstrzyknąć 20-30% planowanej dawki insuliny bazalnej,
  • w razie potrzeby podać dawkę korekcyjną insuliny przedposiłkowej.

Jeśli jest to insulina ludzka o pośrednim czasie działania (NPH), należy wstrzyknąć 2-4 jednostek insuliny przedposiłkowej, w zależności od poziomu cukru we krwi i porcji posiłku. Jeśli natomiast jest to analog długodziałający, powinno się wstrzyknąć ok. 4-6 jednostek.

Po omyłkowym podaniu insuliny, należy zawsze kontrolować stężenie glukozy we krwi. Na wszelki wypadek w godzinach nocnych należy przeprowadzić 2-3-krotną kontrolę glikemii.

Aby uniknąć pomyłek przy podaniu insuliny, fiolki z insuliną i peny dobrze jest rozróżnić kolorami. Najlepiej każdą z fiolek i każdy z penów przechowywać oddzielnie.

Możemy je również oznaczyć, np.:

  • nałożyć na jeden z nich gumkę recepturkę,
  • nakleić naklejki w różnych kolorach,
  • opisać nazwą insuliny.

Pamiętaj, żeby zawsze stosować wstrzykiwacze zalecane przez producenta insuliny.

Działania niepożądane insuliny

Insulina może (jak każdy lek) powodować działania niepożądane. Skutkiem ubocznym stosowania insuliny może być między innymi hipoglikemia, czyli niski poziom glukozy we krwi. Aby unikać hipoglikemii, należy bardzo uważnie dobierać dawkę insuliny do naszych potrzeb. Łagodne niedocukrzenia mogą być skutecznie leczone przez samego chorego lub przez osoby z jego otoczenia. W przypadku ciężkiej hipoglikemii z utratą przytomności niezbędne może się okazać leczenie szpitalne. Każdy przypadek niedocukrzenia powinien być przedmiotem szczegółowej analizy, najlepiej przeprowadzanej zarówno przez chorego, jak i diabetologa w celu ustalenia przyczyny niedocukrzenia i wdrożenia działań prewencyjnych.

Więcej o hipoglikemii znajdziesz w tym artykule.

Skutki uboczne stosowania insuliny:

  • zaczerwienienia;
  • obrzęku;
  • świądu;
  • bólu.

Takie reakcje alergiczne zwykle przemijają i mogą je powodować substancje wspomagające działanie insuliny, wyrównujące jej odczyn pH i przeciwdziałające rozwojowi bakterii. U osób nieprzestrzegających planowej rotacji miejsc podawania insuliny może dojść również do lipodystrofii (zaniku bądź przerostu tkanki tłuszczowej w miejscu wstrzykiwania insuliny), która wyklucza podawanie insuliny w danym miejscu. Bardzo rzadkim działaniem niepożądanym może być również ogólnoustrojowa nadwrażliwość na insulinę, w tym niebezpieczne reakcje anafilaktyczne. Należy jednak podkreślić, że korzyści ze stosowania insuliny są większe niż szkody wynikające z wystąpienia działań niepożądanych.
Ciągle trwają badania nad nowymi typami insuliny, które byłyby skuteczniejsze i lepiej dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjentów, a których stosowanie miałoby mniej skutków ubocznych.


Przeczytaj także inne warte uwagi artykuły o cukrzycy:


O Diabdis

Diabdis to program opieki i wsparcia dla cukrzyków. W Diabdis czeka na Ciebie osobisty opiekun cukrzycowy, który będzie Ci towarzyszył i wspierał Twoje wysiłki w przejęciu kontroli nad cukrzycą. Do Twojej dyspozycji pozostaje także cały zespół specjalistów, nie tylko edukator, który odpowie na wszelkie pytania związane z cukrzycą, które przyjdą Ci do głowy, ale także grono ekspertów, którzy będą Cię wspierać: dietetyk, psycholog, trener personalny oraz lekarz diabetolog.

Teraz program Diabdis już za 49,99 zł miesięcznie

Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, dietetyka i trenera personalnego

Zdjęcie autora
Ewa Borowiak-Zielińska |

Edukator diabetologiczny, Diabdis Jestem pielęgniarką i pedagogiem zdrowia, a także specjalistką w dziedzinie diabetologii.  Specjalizuję się w pracy z osobami chorymi na cukrzycę typu 1, zwłaszcza z dziećmi. Jestem także trenerem pompowym.

zobacz także