S┼éodzi─ç czy nie s┼éodzi─ç? Od dawna wiadomo, ┼╝e cukier nie jest oboj─Ötny dla naszego zdrowia, a jego nadmiar mo┼╝e nawet prowadzi─ç do wielu chor├│b. Jednak jest na to rada ÔÇô cukier w diecie mo┼╝na zast─ůpi─ç ┼Ťrodkami s┼éodz─ůcymi, takimi jak: stewia, ksylitol, fruktoza.

W odr├│┼╝nieniu od sacharozy (cukier z cukiernicy) s┼éodziki maj─ů zredukowan─ů lub nawet zerow─ů warto┼Ť─ç energetyczn─ů. Oznacza to, ┼╝e nie podwy┼╝szaj─ů st─Ö┼╝enia glukozy we krwi. Z tego wzgl─Ödu substancjami s┼éodz─ůcymi cz─Östo interesuj─ů si─Ö w┼éa┼Ťnie diabetycy. Kt├│re s┼éodziki warto wprowadzi─ç do diety i jak rozwa┼╝nie je stosowa─ç?

S┼éodziki pod r├│┼╝n─ů postaci─ů

Na rynku mo┼╝na otrzyma─ç wiele typ├│w s┼éodzik├│w, zaczynaj─ůc od popularnej stewii (zalecanej przede wszystkim cukrzykom), a ko┼äcz─ůc na ksylitolu. Pojawi┼éy si─Ö one pod r├│┼╝n─ů postaci─ů: w p┼éynie, proszku oraz tabletkach.

Niska kaloryczno┼Ť─ç s┼éodzik├│w u┼éatwia utrzymanie prawid┼éowej masy cia┼éa. Stosowane w umiarze i z rozwag─ů nie zaszkodz─ů naszemu zdrowiu, a g┼é├│wn─ů zalet─ů jest to, ┼╝e nie podnosz─ů poziomu glukozy we krwi. Substancje s┼éodz─ůce mo┼╝na podzieli─ç na te pochodzenia naturalnego i sztucznego. Poznajcie je wszystkie.

S┼éodziki pochodzenia naturalnego: stewia, ksylitol i inne substancje s┼éodz─ůce

W┼Ťr├│d naturalnych ┼Ťrodk├│w s┼éodz─ůcych znajduj─ů si─Ö mi─Ödzy innymi:

  • stewia – ro┼Ťlina o wyj─ůtkowo s┼éodkich li┼Ťciach (┼éac. Stevia rebaudiana). Pochodzi z Ameryki Po┼éudniowej i wykorzystywana jest tam od setek lat jako naturalny s┼éodzik i lekarstwo. Stewia nie podnosi poziomu cukru i jest 250-450 razy s┼éodsza od cukru bia┼éego. Nie traci swojej s┼éodko┼Ťci w temperaturze do 200 ┬░C, ani w kwa┼Ťnych ┼Ťrodowiskach. Mo┼╝e by─ç d┼éugo przechowywana. Jest ca┼ékowicie bezpieczna.
  • fruktoza (cukier owocowy) ÔÇô cukier prosty naturalnie wyst─Öpuj─ůcy w owocach. Charakteryzuje si─Ö niskim indeksem glikemiczny (ok. 20) i jest 1,5 razy s┼éodsza od cukru bia┼éego. Fruktoz─Ö mo┼╝emy wykorzysta─ç do pieczenia ciast i s┼éodzenia gor─ůcych napoj├│w ÔÇô nie traci s┼éodko┼Ťci pod wp┼éywem temperatury. Zbyt du┼╝e dawki fruktozy w diecie mog─ů podnosi─ç st─Ö┼╝enie cholesterolu i tr├│jgliceryd├│w. Fruktoza sprzedawana jest w postaci proszku lub drobnych kryszta┼ék├│w.
  • taumatyna (E 957) ÔÇô bia┼éko wyizolowane z afryka┼äskiej ro┼Ťliny Thaumatococcus danielli. Jest od 2000 do 5000 razy s┼éodsza od cukru. Ma lukrecjowy posmak. Znajduje zastosowanie m.in. w produkcji ciastek, a tak┼╝e gum do ┼╝ucia i lod├│w. Uwa┼╝ana jest za zwi─ůzek bezpieczny.
  • neohesperydyna DC (E 959) jest nawet 3000 razy s┼éodsza od sacharozy. Substancja ta powstaje w wyniku modyfikacji jednego z flawonoid├│w obecnego w gorzkich pomara┼äczach Seville. U┼╝ywa si─Ö jej do bezalkoholowych napoj├│w na bazie wody, mleka czy sok├│w owocowych. Jest sk┼éadnikiem deser├│w, gumy do ┼╝ucia, wyrob├│w kakaowych, krem├│w do smarowania pieczywa, galaretek, d┼╝em├│w, marmolad, owoc├│w w puszkach itp. Do organizmu neohesperydyna DC wch┼éania si─Ö w niewielkim stopniu. W UE uwa┼╝ana jest za bezpieczn─ů.
  • wielohydroksylowe alkohole cukrowe (pirole), kt├│re maj─ů zredukowan─ů warto┼Ť─ç energetyczn─ů nawet do po┼éowy w por├│wnaniu z sacharoz─ů i wykazuj─ů ┬áone s┼éodko┼Ť─ç zbli┼╝on─ů do cukru. Uznawane s─ů za bezpieczne przy umiarkowanym spo┼╝yciu.
  • mannitol (E 421) – substancja wykorzystywana do produkcji bezcukrowych deser├│w, d┼╝em├│w, cukierk├│w, czekolad, ciastek, galaretek;
  • sorbitol (E 420) ÔÇô substancja wykorzystywana do produkcji s┼éodyczy dla diabetyk├│w z wyj─ůtkiem napoj├│w;
  • ksylitol (E 967) – substancja wykorzystywana do produkcji bezcukrowych deser├│w, d┼╝em├│w, cukierk├│w, czekolad, ciastek, galaretek, gum do ┼╝ucia, koncentrat├│w; wywo┼éuje lekkie uczucie ch┼éodu w jamie ustnej, wi─Öc idealnie nadaje si─Ö do zimnych deser├│w i napoj├│w.

Zastanawiaj─ůc si─Ö co zamiast cukru przy cukrzycy, wypr├│buj r├│┼╝ne s┼éodziki. Nie ka┼╝dy z nich od razu przypadnie do gustu, jednak po przyzwyczajeniu si─Ö zaczynaj─ů jak najbardziej odpowiada─ç.

Słodziki syntetyczne

Opr├│cz naturalnych s┼éodzik├│w, w przemy┼Ťle spo┼╝ywczym istnieje jeszcze wiele sztucznych ┼Ťrodk├│w – s─ů to substancje s┼éodz─ůce uzyskane syntetycznie o bardzo wysokim stopniu s┼éodyczy, oko┼éo 200-400 razy s┼éodsze od cukru. Stosowane s─ů w bardzo ma┼éych ilo┼Ťciach i nie wnosz─ů dodatkowej energii do po┼╝ywienia. Nale┼╝─ů do nich:

  • cyklaminiany (E 952)
  • acesulfam K (E 950)
  • aspartam (E 951)
  • sacharyna (E 954)

Obecnie najcz─Ö┼Ťciej stosowane i dopuszczone w ┼╝ywno┼Ťci przez Ministerstwo Zdrowia i Opieki Spo┼éecznej to aspartam i acesulfam K. Substancje te s─ů wykorzystywane do produkcji ┼╝ywno┼Ťci niskoenergetycznej dla diabetyk├│w i os├│b z zaleceniami diety niskoenergetycznej. Nale┼╝y jednak pami─Öta─ç, ┼╝eby zachowa─ç umiar w stosowaniu tych ┼Ťrodk├│w w diecie. Ich nadmiar mo┼╝e wykazywa─ç niekorzystny wp┼éyw na zdrowie.

Jaka dawka sztucznych słodzików jest bezpieczna dla zdrowia?

S┼éodziki, w szczeg├│lno┼Ťci te syntetyczne, powinny by─ç spo┼╝ywane z umiarem. Aby nie przekracza─ç dziennego dopuszczalnego spo┼╝ycia tych substancji, najlepiej zapozna─ç si─Ö z informacjami na opakowaniu. Na ka┼╝dym z nich jest podana dobowa bezpieczna dawka, kt├│rej nie nale┼╝y przekracza─ç.

Warto r├│wnie┼╝ zwr├│ci─ç uwag─Ö na to, ┼╝e sztuczne substancje s┼éodz─ůce, takie jak aspartam, cyklaminiany, acesulfam K, sukraloza czy sacharyna, znajdziemy nie tylko w tabletkach do s┼éodzenia, ale r├│wnie┼╝ w ca┼éym szeregu produkt├│w ┼╝ywno┼Ťciowych spo┼╝ywanych na co dzie┼ä. S─ů one r├│wnie┼╝ szeroko stosowane w produkcji lek├│w w celu poprawy ich smaku.

Dopuszczalne dzienne spożycie słodzików jest różne dla poszczególnych substancji:

S┼éodzik Dopuszczalna warto┼Ť─ç
Aspartam 40 mg/kg masy ciała
Sukraloza 15 mg/kg masy ciała
Acesulfam K  9 mg/kg masy ciała
Cyklaminiany  7 mg/kg masy ciała
Neohesperydyna 5 mg/kg masy ciała
Sacharyna 5 mg/kg masy ciała
Stewiozydy 4 mg/kg masy ciała

Jakie słodziki wybrać?

Najbardziej zalecan─ů alternatyw─ů dla cukru bia┼éego s─ů ┼Ťrodki naturalne. Jednak najlepiej si─Öga─ç po nie tylko wtedy, gdy jest konieczno┼Ť─ç obni┼╝enia kaloryczno┼Ťci diety lub ilo┼Ťci spo┼╝ywanego cukru, a nie potrafimy od razu zrezygnowa─ç ze s┼éodzenia, czyli w tzw. okresie przej┼Ťciowym.

S┼éodziki maj─ů t─Ö zalet─Ö, ┼╝e nie podnosz─ů poziomu cukru we krwi. Tak dzieje si─Ö oczywi┼Ťcie pod warunkiem, ┼╝e dodatkowych kalorii nie wprowadzimy do diety pod inn─ů postaci─ů. Warto te┼╝ pami─Öta─ç, ┼╝e ka┼╝dy nadmiar szkodzi. Si─Ögajmy wi─Öc po s┼éodziki, szczeg├│lnie te naturalne, ale z rozwag─ů.

Konsultacja merytoryczna: Lilla Welzel, edukator diabetologiczny Diabdis. 

Chcesz dowiedzie─ç si─Ö wi─Öcej o produktach bezcukrowych? Przeczytaj wpis „┼╗ywno┼Ť─ç o obni┼╝onej zawarto┼Ťci energetycznej„. Dodatkowo warto zapozna─ç si─Ö z artyku┼éem Cukrzyca a mi├│d, jak ┼éatwo si─Ö domy┼Ťli─ç poruszaj─ůcy tematyk─Ö pokrewn─ů do teog tekstu.

Wyb├│r s┼éodzika mo┼╝e sprawi─ç k┼éopoty pocz─ůtkuj─ůcym cukrzykom. Skonsultuj si─Ö z ekspertem darmowego programu Diabdis poprzez stron─Ö internetow─ů, kliknij w LINK.

Edukator diabetologiczny, Diabdis Od ponad 10 lat pracuj─Ö z osobami z cukrzyc─ů jako dietetyk i edukator diabetologiczny. Mam do┼Ťwiadczenie w pracy zar├│wno z dzie─çmi jak i osobami doros┼éymi. Doradzam i pomagam osobom z cukrzyc─ů typu 1 i typu 2 w zakresie dobrego od┼╝ywiania, wysi┼éku fizycznego, nowoczesnych metod leczenia cukrzycy, jak np. pompy insulinowe. Chcesz dowiedzie─ç si─Ö wi─Öcej o diecie przy cukrzycy? Napisz w komentarzu, jakie tematy Ci─Ö interesuj─ů.