Aktualności

Stan przedcukrzycowy, czyli o krok od cukrzycy

21 listopada 2019

Zdjęcie autora
Diabdis
5 min read

Stan przedcukrzycowy (prediabetes) to alarm ostrzegający przed zbliżającą się cukrzycą typu 2. Pełnoobjawowa choroba rozwija się wiele lat i charakteryzuje się stopniowym nasilaniem się insulinooporności, która prowadzi do zaburzeń wydzielania insuliny oraz wzrostu stężenia glukozy we krwi na czczo i po posiłku

Wczesny etap zaburzeń gospodarki węglowodanowej może, ale nie musi, doprowadzić do rozwoju cukrzycy typu 2. Szacuje się, że liczba osób w stanie prediabetes może nawet być zbliżona do liczby osób dotkniętych cukrzycą. Wg danych IDF, zawartych w 9 edycji Atlasu Diabetologicznego z 2019 r., 1 na 13 osób dorosłych na świecie ma nieprawidłową tolerancję glukozy (IGT).

Obecnie mianem stanu przedcukrzycowego określa się dwie sytuacje kliniczne:

  • Nieprawidłową glikemię na czczo (IFG, impaired fasting glucose), czyli wartość glikemii oznaczonej w osoczu krwi żylnej wynoszącą 100–125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l). Wartość glikemii < 100 jest uznawana za prawidłową, natomiast wynik ≥126 mg/dl (7,0 mmol/l) jest interpretowany jako cukrzyca;
  • Nieprawidłową tolerancję glukozy (IGT, impaired glucose tolerance), którą rozpoznaje się za pomocą doustnego testu obciążenia glukozą (OGTT, oral glucose tolerance test), gdy w 120. minucie po wypiciu 75 g glukozy rozpuszczonej w 300 ml wody stężenie glukozy w osoczu krwi żylnej wynosi 140–199 mg/dl (7,8–11 mmol/l). Wartość glikemii ≥200 mg/dl (11,1 mmol/l) wskazuje na cukrzycę.

Stan przedcukrzycowy może być rozpoznany na podstawie nieprawidłowej glikemii na czczo, nieprawidłowej tolerancji glukozy, jak i nieprawidłowości w obydwu tych badaniach. Choć zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego preferowaną metodą diagnozowania prediabetes jest test IGT.

Już nie zdrowy, jeszcze nie diabetyk

U osób z IFG lub IGT  występuje duże prawdopodobieństwo zachorowania na cukrzycę. Ryzyko zachorowania na cukrzycę w ciągu roku od zdiagnozowania nieprawidłowej glikemii na czczo jest około 5-krotnie wyższe niż u osoby zdrowej, a u osoby z nieprawidłową tolerancją glukozy – 6-krotnie większe. Z kolei współwystępowanie IFG z IGT  aż 12-krotnie zwiększa możliwość rozwoju cukrzycy w porównaniu z osobami zdrowymi.

Choć poziom cukru we krwi u pacjentów ze stanem przedcukrzycowym podwyższony jest nieznacznie, już ta niewielka hiperglikemia ma niekorzystny wpływ na naczynia krwionośne. Często osoby z IFG lub IGT mają już uszkodzenia naczyń krwionośnych typowe dla długotrwale utrzymującej się hiperglikemii. To dlatego zdarza się, że pierwszym lekarzem informującym pacjenta o cukrzycy jest okulista, który podczas badania dna oka zauważa zmiany wynikające z przecukrzeń. Równie często, pierwszym „objawem” cukrzycy bywa udar lub zawał.

Kto jest narażony na stan przedcukrzycowy?

Czynniki ryzyka stanu przedcukrzycowego są takie same, jak czynniki ryzyka cukrzycy typu 2. Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego badania przesiewowe w kierunku cukrzycy należy przeprowadzać co trzy lata u osób powyżej 45. roku życia, a co roku u osób z następujących grup ryzyka:

  • z nadwagą lub otyłością (BMI ≥25 lub obwód talii >80 cm u kobiet i >94 cm u mężczyzn);
  • z cukrzycą występującą w rodzinie (rodzice lub rodzeństwo);
  • mało aktywnych fizycznie;
  • z grup środowiskowych lub etnicznych częściej narażonych na cukrzycę;
  • u których w poprzednim badaniu stwierdzono stan przedcukrzycowy;
  • u kobiet z przebytą cukrzycą ciążową;
  • u kobiet, które urodziły dziecko o masie ciała >4 kg;
  • z nadciśnieniem tętniczym (≥140/90 mmHg);
  • z dyslipidemią – stężenie cholesterolu frakcji HDL <40 mg/dl (<10 mmol/l) lub trójglicerydów >150 mg/dl (>1,7 mmol/l).
  • u kobiet z zespołem policystycznych jajników;
  • z chorobą układu sercowo-naczyniowego.

Badania w kierunku stanu przedcukrzycowego należy wykonywać również u osób, u których widoczne są objawy insulinooporności, takie jak tworzenie się ciemnobrunatnych, zrogowaciałych przebarwień na skórze. Zmiany te (zwane rogowaceniem ciemnym) umiejscawiają się zazwyczaj na karku, szyi, łokciach, w pachwinach i w innych zgięciach skóry. Badania przesiewowe są również konieczne u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych z grup podwyższonego ryzyka.
W tych grupach ocenę tolerancji glukozy wykonuje się zwykle w odstępach dwuletnich lub nawet corocznie. Zaliczamy do nich, między innymi, osoby z zespołem metabolicznym oraz otyłością brzuszną (obwód talii ≥90 percentyla), a także dziewczynki z zespołem policystycznych jajników, jeśli występuje u nich otyłość.

Do grupy ryzyka występowania nietolerancji glukozy należą również młodzi pacjenci ze schorzeniami o podłożu autoimmunologicznym jak celiakia, zapalenie tarczycy i zespoły genetyczne przebiegające z cukrzycą. Profilaktyczne badania wykrywające stan przedcukrzycowy powinny być prowadzone także u młodych chorych z mukowiscydozą.

Stan przedcukrzycowy nie daje żadnych objawów. Można go wykryć jedynie na podstawie badań laboratoryjnych. Dlatego tak ważne jest, by profilaktycznie kontrolować poziom cukru we krwi, szczególnie jeśli mamy problem z nadmierną masą ciała.

Profilaktyka i leczenie

Badania naukowe wykazały, że u osób z wysokim ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2 dieta, intensywne ćwiczenia oraz zmniejszenie masy ciała minimalizują zarówno ryzyko wystąpienia cukrzycy, jak i chorób sercowo-naczyniowych, ponieważ obniżają ciśnienie tętnicze krwi, poziom lipoprotein cholesterolu i triglicerydów. Kluczowym wyzwaniem jest obniżenie masy ciała, przede wszystkim zredukowanie ilości tkanki tłuszczowej trzewnej, która jest bezpośrednio skorelowana z insulinoopornością.

Epidemia cukrzycy jest wyzwaniem dla lekarzy w większości krajów rozwiniętych i rozwijających się. Pacjentów z prediabetes można łatwo zdiagnozować za pomocą prostych, powszechnie dostępnych środków klinicznych. Pierwszym krokiem jest wykonanie doustnego testu tolerancji glukozy, drugim krokiem są działania profilaktyczne, jeśli test wykaże stan przedcukrzycowy. W wielu wypadkach zmiana stylu życia jest skutecznym sposobem prewencji cukrzycy typu 2, w innych pomocne są dopiero doustne środki przeciwcukrzycowe. Bezpiecznym, skutecznym i tanim lekiem jest metformina. Coraz częściej stosowane są również leki inkretynowe, choć barierą pozostaje ich wysoki koszt. Działania profilaktyczne mają duże znaczenie terapeutyczne, ponieważ w przeciwieństwie do cukrzycy stan przedcukrzycowy jest często odwracalny.

Więcej informacji znajdziesz na stronie: benfogamma.pl

Oceń ten artykuł:
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek

zobacz także