Życie z cukrzycą

Zespół stopy cukrzycowej: objawy, leczenie i zapobieganie

10 stycznia 2018

Zdjęcie autora
Lilla Welzel
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek
7 min read

Zespół stopy cukrzycowej jest poważnym powikłaniem cukrzycy, które może prowadzić do kalectwa w wyniku amputacji. Jest nim zagrożony każdy diabetyk, ale ryzyko wystąpienia jest większe u osób z długim czasem trwania choroby i źle kontrolowaną lub późno rozpoznaną cukrzycą. Utrzymujący się wysoki poziom glukozy, z biegiem czasu, może prowadzić do uszkodzenia naczyń krwionośnych oraz włókien nerwowych w obrębie stóp, co jest bezpośrednią przyczyną rozwoju zespołu stopy cukrzycowej.

Teraz program Diabdis już za 49,99 zł miesięcznie

Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, dietetyka i trenera personalnego

Zespół stopy cukrzycowej

Zespół stopy cukrzycowej może dotyczyć zarówno chorych bez ran na kończynach dolnych, jak również pacjentów z owrzodzeniami. Stopa wysokiego ryzyka oznacza zwykle obecność obwodowej polineuropatii cukrzycowej lub/ i choroby naczyń obwodowych, a także współistnienie różnych deformacji stóp zwiększających prawdopodobieństwo powstania ran.

Rany mogą mieć przyczynę:

  • neuropatyczną,
  • niedokrwienną,
  • mieszaną.

Zwykle są to rany przewlekłe, powstałe w wyniku upośledzenia czucia na stopach i ich deformacji, a także pogorszonego napływu krwi do kończyn dolnych. Choć niedokrwienie kończyn dolnych rzadko jest bezpośrednią przyczyną powstania owrzodzenia, to upośledzony dopływ krwi w znacznym stopniu utrudnia gojenie ran i zwiększa ryzyko amputacji. Słabe krążenie prowadzi też do zmian w wyglądzie paznokci i skóry, która staje się sucha i popękana. Uszkodzenie włókien nerwowych prowadzi do miejscowego upośledzenia czucia dotyku, bólu i temperatury, co powoduje zanik odbierania informacji o stanie zagrożenia dla stopy. Upośledzeniu czucia towarzyszy zanik mięśni i osłabienie ścięgien, co skutkuje zniekształceniem stopy. Tworzą się palce młoteczkowate, koślawy paluch i uwypuklenie podeszwowej części stopy. Te zmiany powodują, że noszone dotychczas buty stają się nieodpowiednie i mogą powodować urazy. Deformacja stóp prowadzi też do zmiany rozkładu sił nacisku na podeszwę stopy i powstawania w obszarach przeciążenia modzeli – zgrubień warstwy rogowej naskórka, tzw. odcisków. Nieusunięte modzele często prowadzą do uszkodzenia głębszych tkanek i do powstania owrzodzeń.

Objawy stopy cukrzycowej

Jedną z postaci zespołu stopy cukrzycowej, na podłożu neuropatii autonomicznej, jest stopa Charcota, która charakteryzuje się przewlekłą, postępującą destrukcją układu kostno-stawowego stopy.

Objawy stopy cukrzycowej:

  • miejscowy brak czucia,
  • miejscowe uczucie mrowienia, drętwienia, pieczenia, bólu,
  • zimne stopy w wyniku zaburzeń krążenia,
  • rogowacenie i pękanie skóry,
  • modzele,
  • owrzodzenia.

Owrzodzenie jest najczęstszą manifestacją zespołu stopy cukrzycowej. U chorych, u których występuje tylko neuropatia, a ukrwienie kończyny jest dobre rany zwykle są zlokalizowane w przedstopiu. Typową lokalizacją ran jest strona podeszwowa stóp w okolicach głów kości śródstopia i opuszki palców. Możliwe są również rany na powierzchni grzbietowej stopy np. na powierzchni międzypaliczkowej, w przypadku palców młoteczkowatych, lub urazy spowodowane zbyt ciasnymi butami. Owrzodzenia niedokrwienne powstają zaś najczęściej na brzegu stopy i na czubkach palców.

Zapobieganie i kontrola

Właściwa kontrola i pielęgnacja stóp może zapobiec rozwojowi stopy cukrzycowej lub go znacznie opóźnić. Bardzo istotna jest codzienna samokontrola stóp i badanie w trakcie wizyty diabetologicznej, a w przypadku stwierdzenia rany – szybka interwencja. Równie ważna jest odpowiednia pielęgnacja stóp i dobór odpowiedniego obuwia.

Pielęgnacja to podstawa

Pielęgnacja stóp w cukrzycy, jak również postępowanie z owrzodzeniem w przebiegu zespołu stopy cukrzycowej są zróżnicowane, ponieważ każdy pacjent wymaga indywidualnego podejścia. Do pielęgnacji należy stosować kosmetyki dobrane do aktualnego problemu związanego ze skórą. Ważne jest zapobieganie zrogowaceniom i modzelom, a w przypadku ich powstania nie powinny być samodzielnie usuwane za pomocą ostrych przedmiotów i środków chemicznych.

Obuwie dla diabetyka powinno być luźne, aby nie powodowało ucisku. Wskazane jest zaopatrzenie się we wkładki do obuwia. Nie należy również zapominać o przeciwwskazaniach, takich jak: stosowanie termoforów i urządzeń do masażu stóp czy chodzenie boso – ponieważ grożą one urazami termicznymi lub mechanicznymi. Należy zadbać również o to, aby do butów nie dostało się żadne ciało obce. Przed każdym założeniem butów należy dokładnie skontrolować wzrokiem lub dłonią czy nic do nich nie wpadło.

Prowadząc samokontrolę stóp, należy szczególną uwagę zwrócić na wszystkie zmiany dotyczące zabarwienia skóry mogące świadczyć o stanie zapalnym, jak również skaleczenia, urazy, pęcherze czy maceracje. Jeżeli podczas samokontroli diabetyk zauważy jakiekolwiek niepokojące zmiany na stopach, powinien niezwłocznie skontaktować się z lekarzem diabetologiem.

W jaki sposób leczyć?

Istotny wpływ na rokowanie leczenia stopy cukrzycowej ma czas, jaki upłynął od pojawienia się owrzodzenia. Szybka interwencja i natychmiastowe wdrożenie właściwego postępowania pozwala znacznie zredukować zagrożenie amputacją. Jednak z powodu braku świadomości istnienia rany chorzy najczęściej nie podejmują działań i nie szukają pomocy, a owrzodzenie ulega zakażeniu i może się gwałtownie rozprzestrzenić.

Leczenie zespołu stopy cukrzycowej wymaga zaangażowania specjalistów wielu dziedzin:

  • diabetologa,
  • chirurga ogólnego,
  • angiologa,
  • ortopedy,
  • pielęgniarki pediatrycznej,
  • pielęgniarki edukacyjnej,
  • rehabilitanta,
  • szewca,
  • psychologa i dietetyka.

W przypadku niedokrwiennej stopy cukrzycowej koniecznie trzeba podjąć leczenie rewaskularyzacyjne, polegające na  poszerzeniu i udrożnieniu zwężonego naczynia krwionośnego, bez którego nie jest możliwe wyleczenie stopy. W leczeniu stopy cukrzycowej neuropatycznej kluczową rolę pełni odciążenie kończyny, leczenie infekcji poprzez antybiotykoterapię, wyrównanie metaboliczne, chirurgiczne opracowanie rany, odpowiednie opatrunki oraz właściwe postępowanie miejscowe. Odciążenie ma za zadanie wyeliminować nacisk powodujący urazy. Stąpanie i przenoszenie na chorą nogę ciężaru powoduje mechaniczne uszkodzenie owrzodzenia i uniemożliwia jego gojenie. Do odciążenia najczęściej wykorzystuje się: kule, wózek inwalidzki, buty odciążające przodostopie lub piętę, łuski częściowe lub pełnokontaktowe.

Ryzyko zachorowania na stopę cukrzycową

Aby zmniejszyć ryzyko powikłań związanych z rozwojem zespołu stopy cukrzycowej:

  • kontroluj cukrzycę i utrzymuj poziomy glukozy w zalecanych normach,
  • dbaj o zdrowie – utrzymuj należną masę ciała, nie pal papierosów i nie nadużywaj alkoholu, staraj się utrzymywać prawidłowe wartości ciśnienia tętniczego i cholesterolu,
  • noś odpowiednio dobrane obuwie,
  • codziennie sprawdzaj, czy na stopach nie powstały rany, zaczerwienienia lub obrzęki,
  • w przypadku zaobserwowania jakichkolwiek zmian na stopach skontaktuj się z lekarzem,
  • myj stopy codziennie w wodzie o temp. 37 oC, z użyciem mydła o pH 5,5 i wycieraj je do sucha, zwracając szczególną uwagę na przestrzenie międzypalcowe,
  • regularnie stosuj krem nawilżający do stóp,
  • w przypadku występowania skóry suchej, twardej i zrogowaciałej stosuj preparat z mocznikiem omijając przestrzenie międzypalcowe,
  • paznokcie skracaj używając do tego celu pilnika,
  • podejmuj regularną aktywność fizyczną,
  • nie chodź boso,
  • do usuwania odcisków i zrogowaceń nie używaj preparatów z zawartością kwasów,
  • nie usuwaj twardej skóry ostrymi narzędziami,
  • nie stosuj wkładów ogrzewających i termoforów do rozgrzewania stóp,
  • nie mocz stóp przez długi czas, ponieważ powoduje to wysuszenie skóry i sprzyja wnikaniu bakterii i grzybów w głąb naskórka.

Przeczytaj także artykuł o pielęgnacji ciała: Zmiany skórne przy cukrzycy


O Diabdis

Diabdis to program opieki i wsparcia dla cukrzyków. W Diabdis czeka na Ciebie osobisty opiekun cukrzycowy, który będzie Ci towarzyszył i wspierał Twoje wysiłki w przejęciu kontroli nad cukrzycą. Do Twojej dyspozycji pozostaje także cały zespół specjalistów, nie tylko edukator, który odpowie na wszelkie pytania związane z cukrzycą, które przyjdą Ci do głowy, ale także grono ekspertów, którzy będą Cię wspierać: dietetyk, psycholog, trener personalny oraz lekarz diabetolog.

Teraz program Diabdis już za 49,99 zł miesięcznie

Zamawiając usługę masz dostęp do edukatora, dietetyka i trenera personalnego

Zdjęcie autora
Lilla Welzel |

Edukator diabetologiczny, Diabdis. Jestem pielęgniarką, pedagogiem w obszarze zdrowia, specjalistą w dziedzinie pielęgniarstwa diabetologicznego, ekspertem w zakresie podologii klinicznej. W Diabdis zajmuję się koordynacją działań edukacyjnych.

zobacz także