Życie z cukrzycą

Wpływ stresu na zdrowie diabetyka

31 maja 2019

Zdjęcie autora
Diabdis
4 min read

Stres to naturalna reakcja organizmu na działanie tzw. stresorów, czyli sytuacji, które są dla nas nowe, w których czujemy się niepewnie. Stres powszechnie uważany jest za zjawisko niekorzystne, chociażby dlatego, że w sytuacjach stresowych wzrasta produkcja przyspieszających starzenie się organizmu wolnych rodników. Liczne hipotezy mówią też o wpływie stresu na rozwój chorób somatycznych, w tym cukrzycy. Stres jest tym bardziej problematyczny dla diabetyków, ponieważ prowadzi do wzrostu poziomu cukru we krwi.

Jedna z teorii odnośnie przyczyn zachorowania na cukrzycę typu 1 mówi o wpływie długotrwałego, dużego stresu, który ma inicjować proces autoimmunologiczny. Badania obserwacyjne dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1 wykazały, że w wielu przypadkach diagnoza choroby metabolicznej nastąpiła po trudnym dla dziecka wydarzeniu, takim jak np. rozwód rodziców czy śmierć członka rodziny. Inne hipotezy wskazują na rolę stresu w powstawaniu otyłości, a w konsekwencji rozwoju cukrzycy typu 2. Znacznie lepiej poznany jest natomiast wpływ stresu na poziom cukru we krwi, o czym osoby chorujące na cukrzycę mogą przekonać się praktycznie każdego dnia. Im więcej sytuacji stresowych w naszym życiu, tym trudniejsze staje się utrzymywanie normoglikemii.

Wpływ stresu na organizm

Sytuacja stresowa jest bodźcem, który stawia nasz organizm w stan gotowości do działania, dla naszych przodków był czynnikiem, który chronił przed niebezpieczeństwem. Dzięki natychmiastowej mobilizacji organizmu człowiek w sytuacji zagrożenia był w stanie „walczyć lub uciekać”. Realia życia zmieniły się diametralnie, dzisiaj sytuacje stresowe nie są epizodyczne i krótkotrwałe, raczej jesteśmy narażeni na długotrwały stres, który ma negatywne konsekwencje dla zdrowia. Natomiast reakcje organizmu na bodziec stresowy pozostały niezmienne.

Pod wpływem stresu:

  • Zwiększa się częstotliwość akcji serca;
  • Wzrasta ciśnienie krwi;
  • Przyspiesza oddech;
  • Źrenice poszerzają się;
  • Wzrasta poziom cukru we krwi (przypływ energii do mięśni, płuc i serca).

Odpowiedzialnymi za te reakcje są hormony wydzielane przez gruczoły nadnercza: adrenalina, noradrenalina i kortyzol.

Jak stres podnosi cukier?

Czynnikiem, który w wyniku stresu prowadzi do hiperglikemii jest kortyzol, hormon o działaniu przeciwstawnym do działania insuliny. Im wyższe stężenie kortyzolu w organizmie, tym insulina działa mniej efektywnie. Ponadto stan mobilizacji organizmu wymaga zwiększonej podaży energii czyli glukozy. Dlatego w momencie stresu uwalniane są zapasy glukozy zgromadzone w wątrobie w postaci glikogenu. Innymi słowy, kiedy jesteśmy w stresie zostaje uruchomiona produkcja glukozy, a zahamowane działanie insuliny.

Stres a cukrzyca typu 1

Wśród czynników podnoszących poziom cukru we krwi, obok posiłków (głównie węglowodanowych) oraz ewentualnych dodatkowych chorób, wymienić należy właśnie stres. Niestety trudno jest oszacować, w jakim stopniu sytuacja stresowa wpłynie na poziom cukru we krwi. U jednych diabetyków pod wypływem stresu cukier wzrasta gwałtownie, ale krótkotrwale; u innych wzrost glikemii jest łagodniejszy, ale utrzymuje się przez dłuższy czas. Reakcja na stres u każdego diabetyka jest indywidualna, zależy też oczywiście od natężenia stresu, którego nie jesteśmy w stanie zmierzyć. Dlatego tak trudno jest zabezpieczyć się przed hiperglikemią wynikającą ze stresu. Obniżanie takiej hiperglikemii też nie należy do łatwych, bo zdarza się, że cukier albo wcale nie chce spadać, albo dzieje się to bardzo szybko prowadząc do drugiej skrajności – hipoglikemii.

Radzenie sobie z hiperglikemią powodowaną stresem wymaga od osoby chorującej na cukrzycę sporo wprawy i znajomości własnego organizmu. Diabetycy z dłuższym stażem choroby mają swoje wypracowane metody na stres. Przykładowo, kiedy wiemy, że czeka nas wywołujące emocje wystąpienia, a insulinę podajemy pompą insulinową, można zwiększyć przepływ bazowy. O ile? To zawsze jest kwestią indywidualną. Trzeba próbować, dla własnego bezpieczeństwa zaczynając od nieznacznych zmian i niejako metodą prób i błędów dochodzić od dawek, które będą dla nas optymalne. Jeśli podajemy insulinę za pomocą wstrzykiwaczy, zwykle możemy reagować jedynie post factum, podając dawkę korekcyjną na hiperglikemię wywołaną stresem. Na pewno w sytuacjach stresowych ogromne znaczenie ma częstsza samokontrola, bo tylko ona pozwoli nam elastycznie reagować na zmiany glikemii powodowane kortyzolem.

Jak stres prowadzi do powikłań?

Hiperglikemia ze stresu to nie jedyny efekt jego wpływu na organizm diabetyka. Pod wpływem sytuacji stresowych zwiększa się ilość wolnych rodników, czyli dochodzi do stresu oksydacyjnego – sytuacji nierównowagi między reaktywnymi formami tlenu a przeciwutleniaczami. Stres oksydacyjny powoduje uszkodzenia komórek i przyspiesza starzenie się organizmu, a w przypadku pacjentów z cukrzycą prowadzi do rozwoju powikłań przewlekłych. Innymi słowy – ma taki sam skutek jak hiperglikemia. Dlatego tak ważne jest, by nadmiar wolnych rodników odpowiednio neutralizować. Jednym z najsilniejszych przeciwutleniaczy, rekomendowanych diabetykom przez Polskie Towarzystwo Diabetologiczne jest benfotiamina – rozpuszczalna w tłuszczach forma witaminy B1. Podawanie benfotiaminy to jeden z elementów profilaktyki m.in. neuropatii cukrzycowej.

Warto wiedzieć: Cukier we krwi rośnie pod wpływem hormonów nie tylko ze stresu, ale też z ekscytacji, co najlepiej widać na przykładzie młodszych diabetyków. U dzieci wydarzenia wzbudzające pozytywne emocje także bywają przyczyną przecukrzeń.

 

Oceń ten artykuł:
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek

zobacz także