Życie z cukrzycą

Zaburzenia gospodarki węglowodanowej a nadwaga

13 października 2020

Zdjęcie autora
Diabdis
4 min read

Według raportu WHO, nadwaga lub otyłość dotyczy ponad 60% Polaków. Problem ten dotyczy ludzi w każdym wieku – z nadmierną masą ciała zmagają się zarówno dzieci i młodzież, jak i dorośli czy seniorzy. U przeważającej części tych osób dochodzi do rozwoju zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Znacznie utrudniają one redukcję masy ciała, ale przede wszystkim wpływają negatywnie na zdrowie i zwiększają ryzyko poważnych chorób przewlekłych.

Zaburzenia gospodarki węglowodanowej to powszechny problem

Szacuje się, że nawet połowa 50% dorosłych Polaków może zmagać się z insulinoopornością, jednak większość nie zdaje sobie z tego sprawy. Czym jest insulinooporność? Jest to zaburzenie polegające na zmniejszonej odpowiedzi tkanek organizmu na działanie insuliny – hormonu odgrywającego główną rolę w metabolizmie glukozy. We krwi obecna jest pochodząca z pożywienia glukoza, jednak receptory na powierzchni komórek wątroby, mięśni czy tkanki tłuszczowej nie reagują prawidłowo na obecną insulinę, co w rezultacie zaburza transport cukru z krwi do docelowych komórek. W konsekwencji stężenie cukru we krwi jest podwyższone, wymuszając na trzustce coraz większą produkcję insuliny.

Nierozpoznana lub zbagatelizowana insulinooporność z czasem doprowadza do coraz większego upośledzenia funkcji trzustki. Częstą konsekwencją zaniedbania tego zaburzenia jest rozwinięcie stanu przedcukrzycowego, a następnie cukrzycy typu 2. Badania wskazują, że obniżenie wrażliwości tkanek na insulinę wyprzedza pojawienie się cukrzycy o 10 lat, o ile nie zostaną podjęte kroki zaradcze.

Insulinooporność i nadwaga – mechanizm błędnego koła

Uważa się, że najczęstszą przyczyną rozwoju insulinooporności jest nadmierna masa ciała. Nadwaga i otyłość sprawiają, że tkanki organizmu coraz gorzej reagują na krążącą we krwi insulinę. Zaskakujący jest jednak fakt, że rozwijające się zaburzenie jeszcze bardziej sprzyja odkładaniu się tkanki tłuszczowej, co przypomina błędne koło. Szacuje się, że insulinooporność dotyczy 48,7% osób z nadwagą i aż 66,3% osób z otyłością.

Dlaczego nadwaga sprzyja insulinooporności i cukrzycy typu 2?

Większość osób kojarzy tkankę tłuszczową wyłącznie z magazynowaniem energii, jednak warto wiedzieć, że tkanka ta jest niezwykle aktywna pod względem endokrynnym. Wytwarza liczne adipokiny (hormony tkanki tłuszczowej), a także cytokiny prozapalne. Ich nadmierne wydzielanie może wiązać się ze spadkiem wrażliwości na insulinę. Dodatkowo, przy długotrwałej nadwyżce energii, komórki tłuszczowe zawierają w sobie zbyt dużą ilość kwasów tłuszczowych, których nadmiar zaczynają uwalniać do krwi. Wolne kwasy tłuszczowe odkładają się następnie w tkankach do tego nieprzystosowanych (głównie w mięśniach i wątrobie), upośledzając ich funkcjonowanie i jeszcze bardziej zmniejszając wrażliwość na insulinę.

Wytwarzająca insulinę trzustka próbuje utrzymać równowagę w organizmie, dlatego zaczyna produkować coraz większe ilości tego hormonu, by zrekompensować tkankom obniżoną wrażliwość. Niestety, utrzymywanie się takiego stanu przez kilka lub kilkanaście lat sprawia, że komórki beta wysp trzustkowych ulegają wyczerpaniu i nie są w stanie produkować już wystarczającej ilości insuliny. Sytuacja, w której we krwi zaczyna krążyć zbyt duża ilość glukozy, jest już cukrzycą typu 2.

Jakie są objawy insulinooporności i jak ją zdiagnozować?

Obniżona wrażliwość na insulinę to stan, który przez długie lata może rozwijać się niepostrzeżenie. Objawy insulinooporności często są dyskretne i niespecyficzne, przez co występujące dolegliwości tłumaczone są stylem życia lub innymi chorobami. Do symptomów, które mogą świadczyć o rozwijającym się zaburzeniu, należy:

  • zwiększone odkładanie się tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w okolicy brzucha;
  • zwiększony apetyt;
  • senność i zmęczenie;
  • brak energii;
  • zaburzenia koncentracji;
  • rogowacenie ciemne skóry w okolicy karku lub pachwin;
  • obecne nadciśnienie tętnicze, hipercholesterolemia lub hipertriglicerydemia.

Podstawowym narzędziem do diagnostyki insulinooporności jest wskaźnik HOMA-IR, który oblicza się na podstawie stężenia glukozy i insuliny na czczo. Często jednak lekarze specjaliści diagnozują to zaburzenie na podstawie stanu ogólnego pacjenta, głównie jako składową zespołu metabolicznego.

Jak wyleczyć insulinooporność?

Insulinooporność jest związana nie tylko z rozwojem cukrzycy typu 2 – dowiedziono, że bierze też udział w rozwoju niektórych chorób nowotworowych czy schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Poprawa wrażliwości na insulinę wydaje się być więc priorytetem, jeśli celem jest utrzymanie pełni zdrowia. Leczenie insulinooporności opiera się przede wszystkim na zmianie stylu życia. Dużą skuteczność ma dieta o niskim indeksie glikemicznym, z odpowiednim deficytem kalorycznym. Nie bez znaczenia jest także podjęcie aktywności fizycznej, której typ i intensywność będzie dostosowana do stanu zdrowia danej osoby. Redukcja tkanki tłuszczowej jest obecnie najlepszym czynnikiem poprawiającym wrażliwość na insulinę. Elementem leczenia może być także farmakoterapia, którą specjalista zaleca w skrajnych przypadkach.

Oceń ten artykuł:
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek
  1. Kahn BB, Flier JS. Obesity and insulin resistance.J Clin Invest. 2000;106(4):473-481.
  2. Taylor R. Insulin resistance and type 2 diabetes. 2012;61(4):778-779.
  3. Al-Goblan AS, Al-Alfi MA, Khan MZ. Mechanism linking diabetes mellitus and obesity. 2014;7:587-591. Published 2014 Dec 4.

zobacz także